rimatmag: Dagiti Bato iti Kapanagan

Dagiti Bato iti Kapanagan

castle_rock_fas
Sarita ni ARNOLD PASCUAL JOSE

RIMKUAS dagiti uratan ken namsek a takiag ni Martin idi itag-ayna ti kasla malabi a bato. Timmadul ti nasabang nga abagana iti kimmepkep, rutrot, pawad ken narusepen iti ling-et a tisirtna. Naganikki. Naibasing. Tiningiting ti rakepnan a bato ti pigsana. Nariknana ti saniit ti bara ti napalag a bato iti barukongna.
Nadagsen dagiti paddakna a nagturong iti payloader a nakababa ti pagdarusdosna iti di unay adayo a laudenda. Kimmali iti lap-ok a kadaratan ti buttabuttaw a goma a sapatosna.
Ipisokda nga umuna dagiti inurnongda a bato iti nakababa a pagdarusdos ti payloader a nakapundo iti di unay adayo iti nagummonganda iti bato. Ti payloader ti mangipangato ken mangidanonto kadagitoy a bato iti agur-uray a dump truck iti adayo a laudenda. Aramatenda dagitoy a bato iti penned a bangbangonenda idiay Brgy. Tay-ak.
Maibasingbasing ni Martin a nangidanon iti nadagsen a bato iti payloader. Dina naaluadan, naitibkol idi addan iti sanguanan ti pagdarusdos. Nanalbaag ti bato iti bibig ti pagdarusdos. Napilko ti maysa a ngipen ti pagdarusdos.
"Tarimaanem met, a, egoy!" imbugtak ni Carias, ti operator ti payloader nga agpaypayubyob iti tugawna.
Egoy! Kimmurikor iti lapayag ni Martin ti nangngegna. Nagburek ti darana a nangtangad ken Carias. Natadem ti ikikitana kadaytoy.
"Adda reklamom?" Nginirsian ketdi ni Carias. "Saan nga umanay a pagbayadmo 'ta biagmo no maperdim daytoy!"
Rinakep manen ni Martin ti bato a natnag iti sanguananna. Kasla awan aniamanna nga intag-ayna daytoy sana in-inut nga indisso iti rabaw dagiti bato iti appupo ti pagdarusdos.
Tinaldiapanna pay naminsan ni Carias iti apagdarikmat. Nagminar dagiti pangana. No mabalin, kalay-atenna daytoy iti payloader wenno barsakenna iti bato.
Adayo a nataytayag ni Carias iti di pay umabot iti lima kadapan a tayag ni Martin. Ngem saanna ketdi a kettatan iti tinnakiagan. Natayag a pangrapisen ni Carias. Idinto a kasla kinitikitan ti bisaleg dagiti piskel ken ti nabayog a barukong ni Martin a sinukog ti dagsen ti trabahoda. Pagmamael ketdi ni Carias ti kalibre .38 a rebolberna nga insagut kenkuana ni Inhiniero Baldomero Salamanca a pagpapaayanda, ken kontratista ti penned a bangbangonenda. An-anib daytoy ni Carias a pannakamata ti inhiniero.
Nagsabat dagiti mata da Martin ken Lakay Manuel idi maidisso ti lakay ti binagkatna a bato iti pagdarusdos. Nangngeg ti lakay ti insawang ni Carias. Ammona ti rumrumkuas a busor ni Martin iti irteng ti rupa daytoy. Kinidmatanna ti baro.
Nauneg ti sennaay ni Martin a kimmita iti adayo. Agkiamkiam ti darang a kapanagan. Agtindek ti init.
Kabusor unay ni Martin ti kinapalangguad ni Carias. Nangnangruna ti panangbirbirngasna kadakuada iti egoy gapu ta Igorotda. Nababa unay ti panagkitana kadakuada.
Kadagupan iti grupo da Martin a mangob-obra itoy a penned, ni laeng Lakay Manuel ti tagapatad. Bin-igda amin nga Igorot a nagarapaap a bimmaba manipud Benguet tapno sumapul koma iti nasaysayaat a panggedan iti baba. Ngem saanda nga impagarup a ti met laeng nakairuamanda a trabaho a panagriprap ti agur-uray kadakuada. Agpapada da Martin a di nakabaddek iti kolehio isu nga agpatinggada laeng ditoy. Imbilangda ketdi Lakay Manuel a pangamaenda. Nadekket daytoy kadakuada. Kinaykayat met ti lakay ti simmurot iti grupoda nga Igorot, ngem iti sabali a grupo dagiti rumiriprap nga iggem ni Engr. Salamanca.
Agarup agkataeb da Lakay Manuel ken Engr. Salamanca. Maysa ti lakay kadagiti immuna a trabahador ti inhiniero idi mangrugrugi pay laeng daytoy nga agkontrata. Iti naminsan, nakautang ni Lakay Manuel iti dakkel a kantidad ken Engr. Salamanca. Masapul a maoperaan ti puso ti kakaisuna a barona. Ngem saan a nalasat ti barona ti operasion. Di pay nagsingay ti baroda, pimmusay met ti asawana. Naatake iti puso iti nalaus a ladingitna.
Gapu ta awan la ti awan, pinanayonan ni Lakay Manuel ti utangna iti inhiniero. Nakaluklukay ti ima ti inhiniero a nangted iti gatad a kasapulanna. Saan nga impagarup ti lakay a katukad ti gatad nga inutangna ti kakaisuna a loteda a nagtakderan ti nanumo a barongbarongda iti sentro ti ilida a San Gabriel. Idi saanna a maisubli ti inutangna iti naituding nga aldaw, pinagbalin ti inhiniero nga apon dagiti dump truck ken heavy equipmentna ti lote ti lakay.
Awan naaramidan ni Lakay Manuel. Pagsayaatanna, pinagtalinaed ti inhiniero a trabahador.
Iti unos ti sangapulo ket dua a tawen a trabahador ti inhiniero, nasukansukat ti grupo a kinadkaduana. Agingga a dimteng ti grupo da Martin.

PINIKAR ni Carias ti payloader. Pimmuskol ti asuk nga impugso ti tambutso. Nagallangogan ti ungor ti makina iti let-ang ti kapanagan. Madamdama pay, ngimmato ti pagdarusdos ti payloader a nakaappupo kadagiti bato. Inturong ni Carias ti payloader iti agur-uray a dump truck. Iti saan unay a nabayag, nangngegda ti pannakaiparakupok dagiti bato.
"Maminsan pay a karga, mangaldawtayton." Tinangad ni Lakay Manuel ti agtindeken nga init.
Nauneg ti sennaay ti baro. Imbakalna manen ti panagkitana iti let-ang ti agkiwitkiwit a kapanagan. "Nabayag koman nga awantay' iti podel ni Inginil Salamanca, tata, no saanna a kanayon nga ipiten ti maudi a lawas a sueldotayo no malpasen ti ployekto," kinuna ni Martin.
Igaggagara ni Engr. Salamanca nga ipiten ti maudi a lawas ti sueldoda no mairingpasdan ti proyekto. Itednanto laeng daytoy no makapermi ken marugiandan ti sumaruno a proyekto tapno makasiguro a saanda a panawan. Ti grupo da Martin ti parta todas ti inhiniero kadagiti naririgat a proyekto nga awatna.
Saan a nakatimek ti lakay. Pinampagna ketdi dagiti darat a dimket iti narusep a tisirtna. Maawatanna ti karirikna da Martin. Mailanglangi da Martin iti dadduma a grupo a tengngel ti inhiniero. Ipabus-oy nga ipakpakontrata ni Engr. Salamanca dagiti proyekto nga it-itedna kadagiti sabali a grupo. Itoy a wagas, al-alisto a malpas dagitoy ti proyekto. Dakdakkel met ti mateggedanda.
Kiniddaw met da Martin iti inhiniero a kontrataenda met dagiti proyekto nga itedna kadakuada. Ngem nagkedked ni Engr. Salamanca.
Saan laeng a dagitoy ti gapu no apay a kayat da Martin ti umakar. Sangagasut ken walopulo a piso ti it-ited ni Engr. Salamanca a sueldo ni Martin a leadman ti grupo. Sangagasut ken uppat a pulo a piso met ti gagangay a trabahador. Adayo a nababbaba iti minimum wage nga inyetnag ti turay.

NAPIKAR manen ti payloader nga imbuelta ni Carias nga agsubli iti yanda nga agum-ummong iti bato. Nagkuti manen dagiti kakadua ni Martin a bimmagkat iti bato nga itundada iti pagpunduan ti payloader.
Minatmatan ni Martin dagiti naummong a bato iti sanguananna. Addayta manen ti rikna nga agpilit a rumkuas iti kaungganna. Nataliawna dagiti kakaduana. Napasnekda iti trabahoda.
Nauneg ti nauyos a sennaayna ni Martin a nangibakal manen kadagiti matana iti let-ang ti agkiwitkiwit a kapanagan. Kasla awan aniamannan kadakuada ti kuminnit a darang ti init. Nasanaydan. Arigda dagiti bato iti kapanagan a natenneb iti darang ti init iti agmalem, no kasta a kalgaw, ngem yallaalla met ti agus no dumteng ti layus.
Napia pay dagitoy a bato, naisip ni Martin. Ta no naisang-atdan sa naikapetdan kadagiti nakaisangratanda, addan kaipapananda itoy a biag. Ngem isuda?
Immirteng ti rikna ni Martin...

AGSAPA ti Domingo. Nariwet pay ngem addan ni Martin a nakamattider iti kanigid nga abaga ti malmalpasen a penned. Buybuyaenna ti natalinaay nga ayus a kasla bagi ti nuang a nagpababa iti adayo a dayaen ti abaga ti penned a pagtaktakderanna. Naitalali ti agus iti sigud nga ayusna tapno mawayaan ti pannakaaramid daytoy a penned itoy a disso.
Awan ti trabahoda ita. Nakompletodan dagiti bato a kasapulanda. Isarunodanton a trabahuen ti pagdissuoran ti penned ken dagiti payak (wings) daytoy.
Kangitingitan ti kalgaw ngem nabiag pay laeng ti danum daytoy nga ubbog. Saan a pulos a maatianan agingga nga ibuyat ti langit ti umuna a bayakabak. Daytoy nga ubbog ti gapu no apay a napili ti Brgy. Tay-ak a nakaitedan daytoy a proyekto. Espesial a proyekto daytoy ti Pangulo ti Pagilian babaen ti opisinana. Aggatad ti penned a tartrabahuenda iti dua a milion a piso.
Inunor dagiti mata ni Martin ti nalpasen a paset ti penned. Agatiddog ti penned iti tallo pulo ket lima a metro. Innem met a metro ti katayagna, agingga iti bibig ti penned a paglappiasan ti danum. Segun iti ahensia ti gobierno a nangaramid iti feasibility study iti life span daytoy a penned, saan la ketdi a madangran ti napuskol a kakaykaywan iti surong, agingga kadagiti dadakkel a bantay a nagpu-
nganan daytoy nga ubbog, pakairanudan daytoy a proyekto iti nasurok a tallopulo a tawen.
Manipud iti bunkhouseda iti patad iti amianan a laud ti penned, nasiputan ni Martin ni Lakay Manuel a rimmuar. Agturong iti ayanna. Nariinganna itay ti lakay a mangisagsagana iti pamigatda. Nairuamen nga isu ti para luto. Naimas pay laeng ti kukot dagiti kaduada.
"Agkapeka pay, barok, tapno mapudotan 'ta rusokmo," indiaya ti lakay ti iggemna a tasa idi addan iti babaen ti baro.
Inawat ti baro ti kape. Nagyaman. Simmalpa ni Lakay Manuel iti abaga ti penned a yan ni Martin.
"Ammok a kanayonmo a pampanunoten ti kasasaadtayo ken ti kayatmo a mapasamak, barok," kinuna ti lakay.
"Nakaikeddengkamin kadagiti kakaduatayo, tata." Immigup ni Martin iti kape. "Maudin daytoy a ployekto a tlabahuentayo ken Inginil Salamanca. Dakayo laeng ti ploblemami. Baka saanyo a kayat ti sumulot kadakami."
Sinango ni Lakay Manuel ni Martin. “Mamatiak a pagsayaatantayo amin ti kayatyo a mapasamak, barok. Ngem adda kadin masnop nga akarantayo kas pagarigan?"
"Mannakaasi ti Dios, tata," napakumbaba ti timek ti baro. "Adda pagdumaan tunggal disso. Saan met a maymaysa ti inhinielo. Idiay Ilokos, addada kalugalanmi a naisadsad idiay. Kastoy met ti tlabahoda, tata. Matulongandatay'to."
"Maymaysaakon nga agbibiag, Martin." Impatay ni Lakay Manuel ti dakulapna iti namsek nga abaga ti baro. "Imbilangkayon a kapamilia. Sumurotak iti sadino man a papananyo."
Nagsabat dagiti matada ken Martin. Adda naun-uneg a panagkinnaawatanda.
Iti naglayonan ti danum iti adayo a baba, nasiputan ni Martin ti napuskol nga angep nga in-inut nga agkaradap. Iti saan a nabayag, nagdalapdapen ti angep iti sakaanan ti penned...

"HUSTO daytan a kauneg!" immandar ni Carias. Nakatakder daytoy iti rangkis iti dayaen da Matin nga agob-obra.
Limlimpiaenda ti pagdissuoran ti danum a kinabkaban ti backhoe idi naminsan, iti gayadan ti penned.
Nagsardeng ni Martin a nagpala. Tinangadna ni Carias. "Kulang pay iti gudua ti metlo, Calias. Dayta a kauneg ti nailanad iti plano."
"Bilin ni Engr. Salamanca daytoy. Isu ti masurot!" Impitik ni Carias ti rungrong ti sigariliona. Minulagatanna ni Martin. "Saanyo kad' a madlaw a dayta laeng a kauneg ti kinabkaban ti backhoe?"
"Plotplotektalan daytoy a paset ti pundasion daytoy a penned, Calias. No makulukol daytoy a paset, mailamanto met ti pundasion. Saanto metten nga adayo ti pannakapeldi daytoy a penned," inkalintegan ni Martin.
"Adda met ammom." Bangbangir ti manglalais nga isem ni Carias.
"Saan laeng nga ammo, Calias." Nangemkem ni Martin. "Ti plano koma ti masulot."
"Ta kaano pay a nasurot dagiti plano dagiti inob-obratayo?" nakatangtangig ni Carias a nangbannikes kada Martin. "Sumungbatkayo!"
Nagsardeng a nagkali ti dadduma a kadua ni Martin. Nagkikinnitada.
Pudno ti kinuna ni Carias. Kadagiti nalpasdan a proyekto, saan a nasurot ti dadduma a detalye iti plano. Saan a nasurot ti kadadakkel dagiti landok nga inaramatda. Uray nailanad a halo-bato-halo ti detalye ti pannakakamada dagiti bato iti plano, saan a nasurot. Umuna ketdi a kamadaenda dagiti bato sadanto piltapiltakan lattan iti halo dagiti nagbabaetan dagitoy.
Uray daytoy bagi ti penned a nairingpasdan. Pudno a nasurot ti plano ti pundasion, ngem saan a nasurot ti detalye ti plano ti bagi ti penned a naiparabaw iti pundasion. Halo-bato-halo koma ti maaramid a pannakakamada dagiti bato. Ngem saan. Binalkotda ketdi iti cyclone wire dagiti bato a bagi ti penned. Gudua laeng ti aktual a kaakaba ti bagi ti penned daytoy binalkotda a naisentro iti rabaw ti pundasion. Ditoy a nagsadag dagiti nakamada a bato a barukong ken bukot ti penned. Nasurot ketdi ti detalye a nailanad iti plano iti pananglimpiada iti bukot ken barukong ti bagi ti penned.
"Ulay daytoy koma laeng a paset ti saan a maimutan, Calias." Nangemkem ni Martin. "Sayang laeng ti kualta no mapeldi met la dalas."
"Adda met konsensiam, egoy!" Manglalais ti bangbangir a kusilap ni Carias.
"Ulitem man ti kinunam!" Kasla naaplaw nga alumpipinig ni Martin. Nangemkem.
"Aginkukunakay' met!" inkiraud ni Carias. "Diyo pay kayat tapno addanto manen trabahuenyo! Igorotkay' la a talaga!"
Kimmurikor iti lapayag ni Martin ti nangngegna. Iti apagkimat, tinarayna ni Carias iti teppang a pagtaktakderan daytoy.
Napakadaan ni Carias ni Martin. Pinasabtanna daytoy iti kugtar. Natengngel ni Martin ti saka ni Carias. Saan a nabalanse ni Carias ti bagina. Nagkuyogda a nagtulidtulid iti teppang.
Pinagsina ida dagiti kaduada idi addadan iti lansad ti makalkali a pagdissuoran ti danum ti penned.
Idi mawayaan ni Carias, kellaatna nga inasut ti sabokelna a .38. "Bettakek 'ta bangabangam no ulitem pay, gago!" Pinaturonganna ni Martin.
Saan a nakakuti ni Martin. Nagkakamakam ketdi dagiti dadakkel nga angesna. Natadem dagiti matana a mangal-alunos ken Carias.

NAKATAKDER ni Martin iti kanigid nga abaga ti penned. Buybuyaenna ti pakabuklan ti penned. Nakauyos daytoy. Dina pay inikkat ti tapungorna. Lepleppasda a nagplanto iti dayta a malem.
Madi ti riknana iti napasamakda ken Carias itay agsapa. Saanna pay a naipapilit ti kayatna a mapasamak iti pagdissuoran ti danum. Alas tres itay bumaba ni Carias. Sigurado a nagpulong daytoy ken ni Engr. Salamanca.
Nataliawna ti timpuakan ti danum iti daya ti abaga ti penned a pagtaktakderanna. Ditanto ti pakaipasdekan ti pagserkan ti danum. Ammona daytoy ta natamdaganna ti site developement plan ti proyekto.
Manipud dita, addanto kanal a maaramid a kumalipkip nga agpababa iti bakrang ti tunged a bantay iti dayaen ti penned. Tumpuakto ti danum kadagiti kataltalonan iti Brgy. Tay-ak ken kabangibang a barangay. Dakkelto a rang-ay ti isangpet daytoy a penned kadagiti mannalon.
Immallatiw dagiti matana iti bagi ti penned. Nabayag a minatmatanna daytoy.
Nangatngato iti dua a metro ti agsumbangir nga abaga ti penned iti bibig daytoy a paglipiasan ti danum. Sarikedked ti sangi ti penned dagitoy agsumbangir nga abaga no agdinakkel ti danum no aglayus wenno agnepnep. Saluadanna ti pannakkurukor ti sangi ti rangtay.
Ammo ni Martin nga agbalinto a bassit a karayan daytoy a paset 'toy dua a bantay. Dagitoy laeng abaga ti penned ti makitkita kadagiti natutudo nga al-aldaw. Lemmesen ken yanudto ti danum dagiti pagteng ken kinapudno iti pannakaaramid daytoy a penned.
Immanges ni Martin iti nauneg... Nangmesmes.

NAGSARDENG ti trabaho da Martin. Awan simmangpet a semento iti project site. Mataktak ti aldawda. Bimmaba ni Carias idi Domingo ngem saanna a kinita dagiti material a kasapulan.
Daytoy manen ti nganngani nagsubangan da Martin ken Carias a nasapa. Naimbag laengen ta dinengngeg ni Martin ni Lakay Manuel itay bumara ti sinnungbatda ken Carias. Dumayamudom ni Carias a bimmaba.
Dua pay a lawas, makompletodan ti penned. Ngannganidan mairingpas ti kanawan a payak ti pagdissuoran ti danum. Sangapulo ket dua a metro ti kawalat ti agsumbangir a payak ti pagdissuoran ti danum. Kumamang dagitoy iti sangi dagiti abaga ti penned. Makipatarda met laeng iti katayag kadagiti abaga ti penned. Tulong a sarikedked iti pannakurukor ti sangi ti penned no bilang man salpaen ti danum dagiti abaga daytoy. Saripda pay ti payak ti penned iti pannakarugnay ti daga iti agsumbangir
a bakrang ti bantay.
Walo a metro ti katayag dagiti payak ti pagdissuoran. Nasurot dagiti detalye iti pannakatrabaho ti pundasion ti payak ti penned a kas nailanad iti plano. Kasta metten ti pannakakamada dagiti bato a halo-bato-halo agingga iti umuna a biga ti payak ti penned.
Manipud iti rabaw ti umuna a biga, saanen a nasurot ti naidetalye iti plano a pannakakamada dagiti bato. Kas iti gagangay nga ar-aramidenda, kinamadada nga immuna dagiti bato sada piniltapiltakan lattan iti halo ti nagbabaetan dagitoy.
Awan ti naaramidan da Martin no di agtungpal iti bilin ni Engr. Salamanca. Saanton a malasin no mapalitadaan ti rupa dagiti bato a pannakamaskara ti sibubukel a proyekto.
Kasta man met laengen ti inaramidda iti rabaw ti maikatlo a biga, dua a metro ngatuen iti umuna a biga. Ken agpangato pay.
Idi naminsan nga aldaw, rinugiandan a kinamadaan iti bato ti rabaw ti maikatlo a biga ti payak ti penned, innem a metro ngatuen iti pundasion. Nairingpasda a nakamadaan iti sumuno nga aldaw ngem saanda a naituloy a naselselan iti halo dagiti nagbabaetan dagiti bato ta isu metten a naibus ti semento nga usarenda. Yaw-awa da Martin a marugnay dagiti saan pay a napiltakan iti halo a nakamada a bato no kellaat nga agtudo. Sayang laeng ti bannogda. Nalasangda koma payen ti andamio nga inusarda a nagiparabawan kadagiti bato ken nagbatayan a nangkamada kadagitoy, no adda semento.
Agalas-tresen idi dumteng da Carias ken Engr. Salamanca iti proyekto. Kinakuyogda ti kurang a semento.
"Inton Biernes, umay bisitaen dagiti taga-Departamento ti Agrikultura ken dagiti inspektor ti inhinieria ti probinsia daytoy proyekto," impakaammo ti inhiniero idi kasangsangonan da Martin ken dagiti kakaduana iti sanguanan ti bunkhouse.
Nakadumog ni Martin. Ita laeng a dumuklawit ti inhiniero iti proyekto. Ammona a sitaren ita ni Engr. Salamanca iti napasamakda ken Carias. Ngem saan a mabuteng. Nakasaganan iti ania man a mapasamak.
"Kayatko a maileppas dayta a paset, sakbay ti Huebes." Intudo ti inhiniero ti paset ti penned a pangtedda a tartrabahuen.
"Nawaya a malpasmi, inginil. Mielkoles pay laeng no bigat," simmungbat ti maysa a kadua da Martin.
"Nasayaat no kasta." Nagsig-am ti inhiniero. "Kayatko pay nga ibaga nga agsagana ti kagudua 'toy grupoyo. Inton bigat ti Lunes, itulnogkayonto iti sumaruno a proyekto a trabahuentayo. Saanen a kasapulan ti adu a tao ditoy."
In-inut nga intungraraw ni Martin ti rupana. Nagsabat dagiti matada ken Engr. Salamanca.
Nakalbit ti rumrumkuas iti barukongna. Kasla ad-adda a bimmassit ti panagkita ni Martin iti inhiniero a butit.
Nadlaw ti inhiniero ti nabagas a panangmatmat ni Martin kenkuana. "Adda kadi problema, Martin?"
In-inut a timmakder ni Martin. Pinagkalmana ti riknana. "Napagnunumuanmi nga agkakadua, inginil, a maudin daytoy a ployekto a tlabahuenmi kenka. Umakalkaminton," nababa ngem natangken ti boses ti baro. Saanna nga insina dagiti matana iti inhiniero.
"Ania!" Dimmakkel dagiti mata ti inhiniero. "Ulitem man ti kinunam!"
"Pudno ti nangngegmo, inginil. Umakalkaminton." Awan amak ni Martin a nakipinnerreng ken Engr. Salamanca. Naalay-ayan ti dadagsen ti riknana.
"Punieta! Anaknakay’ ti diablo!" nagtabbaaw ti inhiniero. Sinaggaysana a minulagatan ida.
Namrayan laeng dagiti kadua ni Martin ti nagdumog.
"Iti unday ti panawen a kinakaasiankayo... ita, ikastoydak! Awanankay’ iti bain!" inkiraos ti inhiniero.
"Pudno a kinakaasiannakami, inginil. Ngem adda kaibatogan dagiti ling-etmi a saanmi a nalagpat," kinuna ni Martin. "Naglablabonankayo gapu kadakami."
"Punieta! Igorotkay’ la a talaga! Angpaskayo!" Agtigergeren ti inhiniero iti pungtotna.
"Dakayo ti angpas, inginil!" Dimmadakkel dagiti anges ni Martin.
"Awanankay iti utang a naimbag a nakem!" Kellaat a pinidut ti inhiniero ti pala a naipasanggir iti diding ti bunkhouse. Iti apagdarikmat, dinarupna ni Martin.
Nagsanud ti baro. Saan met a nakakuti dagiti nabigla a kaduana.
"Agtalnakay' koma, inginir!" Tinaray a rinakep ni Lakay Manuel ti inhiniero a kasla agpagunggan.
"Saanka a makibibiang, Lakay Manuel! Ikkak 'ti pagnakman daytoy aginlalaing nga Igorot!" Inwadag ti inhiniero ti lakay.
Naiparusisi ti lakay iti nakaidalimanekan dagiti timba a pagbumbunagda iti halo. Nabtak ti pispisna iti pannakaitupana kadagiti timba. Pimsuak ti dara iti pispisna.
Nagburek ti dara ni Martin. Dinarupna ni Engr. Salamanca.
Ngem nakasaganan ti inhiniero. Nakakinkintal a nagdisso ti bukot ti pala nga impasabatna iti barukong ni Martin. Napasanud daytoy.
Dimmarup manen ti inhiniero. Kasla agpakamatay. Sanud a sanud met ni Martin a nanglisi iti pala. Agingga a nakagtengda iti kanawan nga abaga ti penned.
Dinarundon ti inhiniero. Awanen ti paglisian ni Martin. Nagrukob idi paleken manen ni Engr. Salamanca.
Nagkallasawan ti pala. Iti pigsa ti panangiwasawas ti inhiniero, dina nabalanse ti bagina ket nanartarus a nagsuek iti lansad ti pagdissuoran ti danum ti penned.
Binurak ti kanalbuong ti apagkanito a pannakaimayeng ni Martin. Nadapig ti kanawan a bukotna. Nabibineg. Timmaliaw. Sirsirigen manen ni Carias.
Timmaray ni Martin iti rangkis iti ngatuen dagiti nakamada a bato iti paset ti penned a tartrabahuenda. Bimtak manen ti kanalbuong. Nagsarukigkig sa nadaleb ti baro.
Addaytan ni Carias! Inuray ni Martin ti sabali pay a kanalbuong ngem awan naurayna.
Rinugmaan ketdi ni Carias ti baro. Sinakayanna a dinanogdanog daytoy.
Inrukuas ni Martin ni Carias iti amin a pigsana. Nakaruk-at. Binalesna a dinanogdanog ni Carias.
Iti panagkutikutida, in-inut a naalus-os ni Martin iti rangkis. Nakaibbet ken Carias ket natnag iti lansad ti pagdissuoran ti danum. Natulid ti andamio a nakaisalatanna nga immuna.
Dagus a bimmangon ni Martin. Nabibineg ti sibubukel a bagina. Saan ketdi a nasaktan. Ngem nabuslon ti dara a pumpumsuak iti bakrang ken bukotna.
Nadlawna a sirsirigen manen ni Carias a nakatakder kadagiti nakamada a bato. Timmaray ni Martin a nagpababa iti gayadan ti penned. Inasakna ti agus ti danum nga agpababa. Kellaat a nadaleb daytoy.
Bimtak ti kanalbuong a kinagiddan ti ikkis ni Carias.
Nagballikid ni Martin a nangtaliaw ken Carias. Nakitana ni Carias a nakikuyog kadagiti narugnay a nakamada a bato a saan pay a naselselan iti halo a nagbatayan daytoy. Ginaburan dagiti bato iti lansad ti pagdissuoran ti danum ti penned!
Narikna ni Martin ti nadaras a panagkapsutna. In-inut a kimmusnaw ti panagkitana. Maadasanen iti dara.
Kellaat a nabatak. "Martin, barok..."
Nailasinna ni Lakay Manuel.
"Itaraydaka iti ospital, barok. Patangkenem 'ta nakemmo." Makasangsangit ti lakay.
Naallingag ti baro ti pukkaw: "Ni Engr. Salamanca, narung-o!"
Nagtuloy a nayagus ti darana a nailimog iti nasin-aw a danum ti ubbog nga agpababa.


Premiado a mannurat, inyalat ni ARNOLD PASCUAL JOSE ti Maikatlo a Gunggona iti Salip iti Ababa a Sarita (Iloko Division) ti 51st Don Carlos Palanca Memorial Awards, 2001. Fellow ti 29th UP National Writers Workshop a naangay iti Baguio City idi Abril 1997. Adun a sarita, daniw ken salaysayna ti naipablaak iti Bannawag. Sumagmamano metten a saritana ti naipablaak iti Liwayway. Sinuratna ti Somewhere Out There nga insalipna iti 1st Star Cinema Screenplay Writing Contest (2002). Inauna a bunga da Romeo Jose ken sigud a Caridad Pascual ti 56 Bacsil North, Laoag City. Advertising Deskman ti Liwayway Publishing, Inc. ken tesorero ti GUMIL Metro Manila. Agbirbirok pay laeng iti kaulesna.