Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005

Da Donna Quebral ti Lasam, Cagayan ken Andrew V. Crisostomo, Jr. ti Luga, Sta. Teresita, Cagayan ti nangyalat iti Umuna a Gunggona iti Rimat Literary Awards, Salip iti Salaysay nga esponsoran ti GUMIL Greece ken Espesial a Gunggona ti Rimat Literary Awards, Salip iti Daniw para kadagiti estudiante, kas panagsaganadda.
Maikatlo a tukad iti WCSAT, Lasam, Cagayan, pinangyalat ni Quebral ti salaysayna nga "Adigi." Umawat iti P5,000 ken sertipiko.
4th Year ti Sta. Teresita National High School, Sta. Teresita, Cagayan, pinangyalat ni Crisostomo ti daniwna a "Siak ti Bara." Umawat iti P1,000 ken sertipiko.
Iti Salip iti Salaysay, Maikadua a Gunggona ni Sharon Hernaez ti Alincaoeg, Sta. Lucia, Ilocos Sur babaen ti salaysayna a "Gunggona." Nagturpos a valedictorian iti Sta. Lucia Academy, maikatlo a tawenna iti Bachelor of Elementary Education iti University of Northern Philippines, Vigan City. Umawat iti P3,000 ken sertipiko.
Maikatlo a Gunggona ni Rebecca C. Gadia ti Ayudante, Candon City babaen ti salaysayna a "Biag." Nagturpos iti sekundaria iti St. Jude Institute, mangal-ala iti midwifery iti UNP Candon City Campus. Umawat iti P2,000 ken sertipiko.
Dagiti dadduma pay a naisalip a salaysay agraman parbo a nagan: "Bendisyon iti Tinga ti Panagsagaba" ni Akong; "Kinamatalek ti Nagpuonanna" ni Toring; "Pammati ken Kabaelan" ni Pater Noster; "Uray Manglangeb, Adda Latta Init" ni Sabong T. Kalgaw; "Pannubok" ni Nite; "Idi Agawid ni Manongko" ni Ading Floring; ken "Kari ti Agsapa" ni Orkidia T. Bakir.
Nagpaay a hurado da Herman Garcia Tabin (pangulo), Angel R. Calso (kameng) ken Noli S. Dumlao (kameng).
Dagiti dadduma pay a naisalip a daniw agraman parbo a nagan: "Ti Ayat ti Maysa nga Ina" ni Sinamar ti Lasam; "Dagiti Kayaw ti Bigbigat" ni Esto D. Dante; "Nakairuaman ken Pirak" ni rose n orchid; "Ti Ngulngol a Natadem" ni possa; "Padpad-en" ni blue lady; "Diosko, Tarabayennak" ni joe; "Rimat" ni Jasmin ti Lasam; "Sikan to ti Reyna" ni Pingot; "Kinapateg ti Mission" ni Sinamar ti Lasam; "Ngilin… Semana Santa!" (awan ti parbo a nagan); "Pammati" (awan ti parbo a nagan); "Nagkamaliak, Pakawanennak koma" ni Seji, ken "Daytoy kadi ti Isupapakmo Kaniak?" ni Angot.
Nagpaay a hurado da Daniel L. Nesperos (pangulo), Noli S. Dumlao (kameng) ken Ariel S. Tabag (kameng). Awan ti umawat ti umuna agingga iti maikatlo ken konsolasion a gunggona kas napagnunumuan dagiti hurado.
Ipakaammo ni Angel R. Calso, publisher ti Rimat Magazine, a mapadawayan dagiti nangabak bayat ti Maika-37 a Nasional a Kombension ti GUMIL Filipinas iti Suso Beach, Sta. Maria, Ilocos Sur no Abril 22-24, 2005. (AST)

Kunkunada (17):
@November 2, 2005 at 10:19 PM ni Blogger Roberto Iza Valdes, kunana...

This comment has been removed by a blog administrator.

@November 4, 2005 at 8:59 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

I enjoyed your old navy coupon blog. I found this coupon forum that you might be interested in... **Coupon Forum**

@November 16, 2005 at 7:05 PM ni Anonymous lectures, kunana...

Hey Blogger,

Your blog "Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005", leads me to believe you will find my information on study guides to be very beneficial.

Some of the not so common searches that found our extensive site included ... certification study aids exam programs, firefighter study aids, study aids for elementry, mpre study aids, lpn study aids, patent bar exam study aids and firefighter study aids mpo.

We have many hundreds of study prep guides and aids to help you pass your exams without weeks and months of endless studying.

Best Wishes

@November 16, 2005 at 10:31 PM ni Anonymous elementary, kunana...

Hello Blogger,

After reading your blog "Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005", I believe you will find my site on study guides and aids to be very helpful.

To give you an idea of our wide range, some of the recent searches that found our site included ... reading specialist study guide, postal service study guide, artemis fowl study guide, all in one study guides, a certification study guide, accuplacer study guide and itil study guides.
We have hundreds of study prep guides and aids to help you ace your exams without weeks and months of endless studying.

Kind Regards

@November 27, 2005 at 9:56 PM ni Blogger Daniel/Rose, kunana...

Hi there Blogger, I was out searching for the latest information on Easy Homebiz and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I see now why I found your page when I was looking for Easy Homebiz related information, and I'm glad I stopped by even though this isn't a perfect match. Great post. Thanks for the read!

@November 27, 2005 at 10:40 PM ni Blogger Daniel/Rose, kunana...

Hi there Blogger, I was out searching for the latest information on IGAM and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I see now why I found your page when I was looking for IGAM related information, and I'm glad I stopped by even though this isn't a perfect match. Great post. Thanks for the read!

@November 27, 2005 at 10:57 PM ni Blogger Daniel/Rose, kunana...

Hi there Blogger, I was out searching for the latest information on IGAM and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I see now why I found your page when I was looking for IGAM related information, and I'm glad I stopped by even though this isn't a perfect match. Great post. Thanks for the read!

@November 27, 2005 at 11:02 PM ni Blogger Daniel/Rose, kunana...

Hi there Blogger, I was out searching for the latest information on Easy Homebiz and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I see now why I found your page when I was looking for Easy Homebiz related information, and I'm glad I stopped by even though this isn't a perfect match. Great post. Thanks for the read!

@December 4, 2005 at 4:22 AM ni Anonymous Internet Money, kunana...

Hi there Blogger ! Great post you got here. I was out searching for the latest information on Giving Away Money and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I found your page when I was looking for Giving Away Money related information. Check out our site as well. You'll find links to our business sites. Thanks for the read! Best regards, Rose and Daniel

@December 4, 2005 at 4:31 AM ni Anonymous IGAM, kunana...

Hi there Blogger ! Great post you got here. I was out searching for the latest information on Giving Away Money and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I found your page when I was looking for Giving Away Money related information. Check out our site as well. You'll find links to our business sites. Thanks for the read! Best regards, Rose and Daniel

@December 28, 2005 at 1:38 PM ni Anonymous Doable Home Business, kunana...

Hi there Blogger ! Great post you got here. I was out searching for the latest information on Internet Money and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I found your page when I was looking for Internet Money related information. Check out our site as well. You'll find links to our business sites. Thanks for the read! Best regards, Rose and Daniel

@December 28, 2005 at 8:51 PM ni Anonymous Doable Home Business, kunana...

Hi there Blogger ! Great post you got here. I was out searching for the latest information on Internet Money and found your site. Although Quebral ken Crisostomo, Nangabak iti Rimat Literary Awards 2005 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I found your page when I was looking for Internet Money related information. Check out our site as well. You'll find links to our business sites. Thanks for the read! Best regards, Rose and Daniel

@January 23, 2006 at 12:37 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

Shop at your favorite stores 24 hours a day. Why go to the mall when you can shop online and avoid the traffic

@December 29, 2007 at 7:21 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

Hi, this is not so related to your page, but it is the site you asked me 1 month ago about the abs diet. I tried it, worked well. Well here is the site

@May 31, 2008 at 7:10 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

i did a little research after you told me about your "thing", and if you want a way to make more money using your your blog you can enter this site: link. bye.

@April 23, 2013 at 4:23 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

I know this web page presents quality based content and additional material, is
there any other web site which presents these stuff in quality?

Look at my site :: windows registry cleaner

@June 12, 2013 at 5:05 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

After going over a few of the articles on your web page,
I truly appreciate your technique of writing a blog.
I book marked it to my bookmark webpage list and will be checking back
soon. Take a look at my web site too and let me know your opinion.

Feel free to surf to my website; kredyty bez bik krd

Post a Comment

<< Parupa


Adda P10,000 a cash prize (scholarship grant), mayakkubka pay iti Rimat Magazine!

Wen, agpilpilikamin iti libnos ti campus nga agakkub iti magasin. No estudianteka iti high school wenno kolehio iti Filipinas ken ik-ikutam ti pintas ni Ilokana, ania pay la ti ur-urayem? Ipatulodmon ti dua a ladawam (4R wenno 5R, half ken full body shot) iti RIMAT Magazine: MISS RIMAT CAMPUS 2005, c/o JOYCE CALSO, #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Ilukonmo metten ti nafill-upan a nomination form, (nasken nga orihinal, saan a xerox) ken ababa a pakasaritaan ti biag. Awatenmi agingga iti Pebrero 10, 2005.

Ni best friendko ngay, kunam? Ala, ket awisem metten. Ad-adu, naragragsak.
Ngem maysa laeng ti mangabak. Maipablaakto ti ladawanyo a finalist iti Enero, Pebrero ken Marso 2005 nga isyu ti RIMAT Magazine. Babaen ti ballot coupon, botosan ti amin a reader iti Filipinas ken abrod (Alaska, Australia, Brunei, California, Canada, Delaware, Greece, Germany, Hawaii, Hong Kong, New York, The Netherlands, Saudi Arabia, Spain, Utah)ti pilida. Ti kaaduan ti botos, siempre, isu ti MS. RIMAT CAMPUS 2005.

Ti premio, P10,000 ken mayakkub iti RIMAT Magazine.

Dagiti Pagannurotan iti Panagbotos:

1. Silulukat ti panagbotos iti amin a reader ti Rimat Magazine.

2. Makartib dagiti ballot coupon iti Oktubre 2004 agingga iti Nobiembre 2005 nga isyu ti Rimat Magazine. Nasken nga orihinal, saan a naixerox, dagiti fill upan a ballot coupon.

3. Maipablaak iti Enero, Pebrero ken Marso 2005 nga isyu ti Rimat Magazine dagiti ladawan dagiti finalist a pagpilian dagiti reader.

4. Masapul a makaur-or ti mapadayawan a MISS RIMAT CAMPUS iti di nakurkurang ngem iti 500 a botos (ballot coupon).

5. Mapadayawan ti mangabak iti Christmas Party ti RIMAT MULTIMEDIA, INC. iti Disiembre 2005.

6. Ipatulod dagiti ballot coupon iti: MISS RIMAT CAMPUS 2005, c/o JOYCE G. CALSO, #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti ballot coupon agingga iti Nobiembre 2005. Awaten ti secretariat dagiti ballot coupon a natimbrean iti maudi nga aldaw ti Nobiembre 2005.

(Kartiben ti ballot coupon ken nomination form iti RIMAT Magazine)

Kunkunada (1):
@October 27, 2004 at 7:40 AM ni Blogger Rimat Magasin, kunana...

no adda kayatyo a damagen apo, welcomekayo latta.


Post a Comment

<< Parupa


Salip iti Daniw

Dagiti Pagannurotan:
1. Silulukat ti salip iti amin nga Ilokano nga estudiante. Mangrugi ti salip iti Septiembre 1, 2004 ken aggibus iti Pebrero 28, 2005.
2. Silulukat ti tema ti daniw ngem maipangruna dagiti mangiladawan iti kultura ni Ilokano. Nawaya ti mannaniw iti estilo a kayatna a panangputar iti daniwna.
3. Naimakinilia ti isalip iti doble espasio iti 8-1/2" x 11" a bond paper. No naikompiuter ti isalip, usaren ti font size a 12 ken font face a Times, Times New Roman, wenno Arial. Uppat a kopia ti ipaw-it. Parbo a nagan ti usaren kas byline. Pakuyogan ti manuskrito iti nakarikep a sobre a naglaon iti entry form a maala iti Rimat Magazine, maysa a 2" x 2" a kaudian a ladawan, ken ababa a pakasaritaan ti biag.
4. Saan a makedngan ti kaadu ti isalip a daniw. Nupay kasta, maibilang ti kada daniw a napakuyogan kadagiti rekisito ti salip kas maysa nga entry. Nasken nga orihinal, bukod a putar, saan a patarus manipud iti ania man a pagsasao, di pay naipablaak iti ania man a publikasion a printed (libro, magasin, pagiwarnak, kdpy) wenno digital (e-book, CD-ROM, DVD-ROM, INTERNET, kdpy.) ken di pay nangabak iti ania man a salip, ti isalip a daniw.
5. Karbengan ti RIMAT ti mangedit ken mangipablaak kadagiti mangabak iti magasin, libro ken internet nga awan sungsungbatanna iti mannaniw ken pagadalanna. Agtalinaed ti copyright iti mannaniw.
6. Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado, saan a maibabawi ti naikeddeng a nangabak, malaksid no matakuatanto a sinalungasing ti nangabak a mannaniw ti Pagannurotan Bilang 4. No naglabsing ti mannaniw, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip kadagiti pasalip ti RIMAT Literary Awards.
7. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona: P3,000.00. Maikadua a Gunggona: P2,000.00. Maikatlo a Gunggona: P1,000.00. Lima (5) a Konsolasion a Gunggona: P500.00 tunggal maysa. Maipaayan pay iti Sertipiko ti Pammigbig dagiti mangabak ken dagiti pagadalanda.
8. Mapadayawanto dagiti mangabak bayat ti National Convention ti GUMIL Filipinas iti Kalgaw 2005.
9. Ipatulod dagiti entry iti: Salip iti Daniw, RIMAT Literary Awards 2004-2005, c/o Ariel S. Tabag #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti entry iti di naladladaw ngem Pebrero 28, 2005. Awaten ti secretariat dagiti entry a natimbrean iti ken sakbay ti naituding a deadline.

(Kartiben ti entry form iti RIMAT Magazine)

Salip iti Salaysay
(Esponsoran ti GUMIL Greece)

Dagiti Pagannurotan:
1. Silulukat ti salip nga esponsoran ti GUMIL Greece iti amin nga Ilokano nga estudiante. Mangrugi ti salip iti Oktubre 1, 2004 ken aggibus iti Pebrero 28, 2005.
2. Nakallalagip a padas ti linaon ti isalip a salaysay.
3. Naimakinilia ti isalip iti doble espasio iti 8-1/2" x 11" a bond paper. Agatiddog iti 8 agingga iti 15 a panid. No naikompiuter ti isalip, usaren ti font size a 12 ken font face a Times, Times New Roman, wenno Arial. Uppat a kopia ti ipaw-it. Parbo a nagan ti usaren kas byline. Pakuyogan ti manuskrito iti nakarikep a sobre a naglaon iti entry form a maala iti Rimat Magazine, maysa a 2" x 2" a kaudian a ladawan, ken ababa a pakasaritaan ti biag.
4. Saan a makedngan ti kaadu ti isalip a salaysay. Nupay kasta, maibilang ti kada salaysay a napakuyogan kadagiti re-
kisito ti salip kas maysa nga entry. Nasken nga orihinal, bukod a putar, saan a patarus manipud iti ania man a pagsasao, di pay naipablaak iti ania man a publikasion a printed (libro, magasin, pagiwarnak, kdpy) wenno digital (e-book, CD-ROM, DVD-ROM, INTERNET, kdpy.) ken di pay nangabak iti ania man a salip, ti isalip a salaysay.
5. Karbengan ti RIMAT ti mangedit ken mangipablaak kadagiti mangabak iti magasin, libro ken internet nga awan sungsungbatanna iti autor ken pagadalanna. Agtalinaed ti copyright iti autor.
6. Pinal ti pangngeddeng dagiti hurado, saan a maibabawi ti naikeddeng a nangabak, malaksid no matakuatanto a sinalu-ngasing ti nangabak nga autor ti Pagannurotan Bilang 4. No naglabsing ti autor, maibabawi ti premiona ken mapawilanton a makisalip kadagiti pasalip ti RIMAT Literary Awards.
7. Dagiti gunggona: Umuna a Gunggona: P5,000.00. Maikadua a Gunggona: P3,000.00. Maikatlo a Gunggona: P2,000.00. Maipaayan pay iti Sertipiko ti Pammigbig dagiti mangabak ken dagiti pagadalanda.
8. Mapadayawanto dagiti mangabak bayat ti National Convention ti GUMIL Filipinas iti Kalgaw 2005. Dagiti mangabak a saan a makapan iti GF Convention, maibusonto ti premioda.
9. Ipatulod dagiti entry iti: Salip iti Salaysay, RIMAT Literary Awards 2004-2005, c/o Ariel S. Tabag #58, Road 7, Project 6, Quezon City 1100. Nasken a maipatulod dagiti entry iti di naladladaw ngem Pebrero 28, 2005. Awaten ti secretariat dagiti entry a natimbrean iti ken sakbay ti naituding a deadline.

(Kartiben ti entry form iti RIMAT Magazine)

Kunkunada (1):
@October 28, 2004 at 3:09 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

makisalipak met.

Post a Comment

<< Parupa

Kayaw ti Away


DUA nga ubbing ti kaduak ditoy balay. Diak kabkabagian ida ngem sinulnitanda ti kawaw a paset ti biagko.
Ni Eman, 12, anak ti kaarrubami. Maikatlo iti walo nga agkakabsat. Ratiw ti pammagina. Dina nalpas ti maikapat a grado.
Siguden a naasideg ditoy balay. Ngem iti daydi a malem ti maudi a Biernes ti Septiembre itay napan a tawen, kinunana kaniak: “Angkel, madika la kadi no aggianakon kenka?” (Ugali dagiti ubbing ditoy nga awagan dagiti kataeb dagiti nagannakda iti angkel wenno anti uray dida kabkabagian.) “Diakon maanusan ‘diay balay.”
Ammok unay ti biagda. Karpintero ni Islaw nga amana. Ti la ania a lugar ti pappapananna. No adda maisangpet wenno maipatulodna, nasayaat la unay. No awan, ti la pagtartarayanda. No maistambayen, nakarkaron. Pasaray met puruakak ida. Wenno saan, pakanek lattan dagiti ubbing no umayda. ’Tay barito nga inauna ti pasaray makitegged no kua. Innala ti ikitda ’tay maikadua a babai.
“Kayatko unay nga alaenka. Ngem nasaysayaat no agpakadaka kada tatangmo. Ken awan maipasigurok a tangdanmo. Ngem no maanusannak, pagadalenkanto.”
Kabigatanna, susuonna ti tallo-pares a lupotna a sarsarunuen ti inana a nakaubba iti nasurok makatawen a buridekda.
“Pagyamanak no mayanusmo nga aywanan, adi,” kinunana. “Bareng maiwanwanmo nga agtrabaho. Ta no ’diay laeng amada, ay, diak la ammo.” Kalpasanna, nangibagan iti pangaldawda!
Ni Jerome, 10, nasurok pay la a makalawasna kaniak. Kadawyan ti pammagina ngem bessag. Naulimek ken kaykayatna ti agmaymaysa. Saan a kas ken Eman a nalaing a makibarkada.
Iti balay ni katugangak iti siudad ti Santiago, nagringgorkami ken Rowena maipuon kadagiti ubbingmi. Yantangay bakasionen iti kalgaw, kayatko a yawid ida iti balaymi iti Diffun (Quirino). Ngem arig diak pay nalpas iti panagsaritak, nagbiragsut ketdin nga immadayo ni Lyna, ti inauna nga agtawen iti 13. Dagus nga immulo ti darak ket sinarunok. Ti pangatiddogen a buokna ti naigawidko a ginutta. Naganug-og.
“Punietaka! Siak ketdin ti pangipakatam iti kinabastosmo? Apay, asinoak kenka? Dayta kadi ti nasursurom iti panagadalmo? Balasangkan, rumbeng koma nga ammomon ti dakes ken naimbag ta sika ti pagtuladan dagiti addim!” (Agtawen iti 10 ken 8 da Joan ken Boyet.)
Simngat ni Rowena a nakasaganan a sumrek iti pagtrabahuanna a banko.
“Aniakayon sa. Kaskayo la taga-ur-uryab a lumanaaw. Dikay’ la agbain...”
“Daytoy anakmo ti bagbagaam ta kasla awan sursurona!”
“No ania la ngamin unay, a, ti pagapuraam a mangyawid kadakuada. Kakaisuna a bakasion, bay-am met ida, a, nga aginana ken agpalpaliwa. Dimo ket ipan ida idiay sulsulinek a lugar.”
Kasla napitik ti piditpiditko iti panangibabana unay iti lugarko. Nakemkemko ti sangik. “Saludsodek man, Rowena. Asinoak kadi kadagiti annakmo? Siak kadi ti amada, wenno saan?”
Adun a panangal-alia ti nangngegko. Nagkallaysakami ken Rowena ngem ad-adda nga iti Santiago ti yanna imbes nga iti binangonko a balaymi. Dina kayat a panawan ti trabahona ta kailala kano ti inadalna. Agawid iti Sabado ken Domingo, pasaray pay saan. No sumarungkarak met, adun ti tallo nga aldaw. Iti itatao dagiti annakmi, da katugangak ti ad-adda a nangas-asikaso kadakuada. Idi mabalo ti baket a nagretiron kas maestra, ad-addan a dina kayat a mayadayo dagiti appokona. (Ni laeng Rowena ti anakda.)
Bigla a sineppegnak a kinaramutan ni Rowena. “Animalka! Nagbaban ti panagkitkitam kaniak ta saludsodem ketdin no sika met la ti amada? Apay, gatelak la kadin a babai?” Nagsangit.
“Awan imbagak a kasta. Dimo naawatan ti kayatko a sawen,” kinunak. Ta nupay adu a panangal-alia ken kantiaw ti naglabas iti lapayagko, awan ti pinatik. Nagtalekak a gapu ta deadal ni Rowena, saannanto a dadaelen ti bukodna a kinatao.
“Agsaksakripisioak iti husto. Ipanko amin a kanitok kadagita ubbing ayatko laeng a dida maikuspil. Arig diak payen agpabaro ayatko laeng a maited amin a kasapulanda. Sika, addaka laeng iti lubongmo. ’Ta la bagim ti tartaraknem. Ita, siak pay ti pagduaduaam? Basolmo met laeng no apay nga aginnadayotayo. Dinak pulos awaten. ’Ta la bagim ti pampanunotem.”
Idi pay a kiddawna nga agnaedak metten iti Santiago. Ngem ania koma ti aramidek dita? Agkargador? Pataraken? Nababa laeng ti adalko.
Dakkel met ti sapulko iti panagbangkag. Ngem pudno a diak ik-ikkan dagiti ubbingmi. Ngamin, no sarungkarak ida, madlawko nga adu latta ti kuartada. Nalukay kadakuada ti lolada. Diak kayat nga agbarayuboyda. Ammok unay ti kinabileg ti pirak a mangiguyod iti tao iti pakaisagmakanna. Isu nga imbes nga itedko kadakuada, ipanko laengen iti banko para iti masakbayanda. Siak laeng ti makaammo iti daytoy.
“Isardengyo man dayta,” simngat ni katugangak. “Kaskayo la ubbing. No dikay’ mabain kadagiti tattao a makangngeg kadakayo, dagita annakyo ti pagbainanyo!”
Pimmanawak nga awan naglawagan ti subangmi ta dinak metten denggen. Nagpagnapagnaak nga awan met ti papanak. Nagtugtugawak a nagpalpalabas iti oras. Nagluganak a diak napupuotan. Nasarakak laengen ti bagik iti waiting shed iti junction ti Bagabag (Nueva Vizcaya). Malemen. Ngem diak pinanggep a sarungkaran ti lugar a nakayanakak. Basta nagtaktakderak laeng dita ket diak inkankano dagiti aglabas. Tinannawagak ketdi ti naipatnga, kasla bunton a bantay iti amianan. No panawen a naraepanen dagiti kinelleng ken namulaanen dagiti bangkag, daydiay a bantay ti pagdarisonan dagiti taraken a baka, nuang ken kabayo. Ubingak pay idi, ngem kasdiay a mapanko ipalinong-ipainum dagiti ayupmi, pagaayatko nga ulien agingga iti pantokna. Uray agmaymaysaak. Uray makasimbalud dagiti pan-aw ken samon a nangagmuy iti marmarapukaw a dana. Uray pasaray maikubrasak, maidaramudomak, maitibkolak iti kabatuan ken magarumiadan ti tumengko, ti sikok, wenno madugolan ti ulok, ti mugingko, umuliak latta. Saan a gapu ta adda kueba (rukib, kunak itan ta nakakitaakon iti pudpudno a langa ti kueba) iti akinlaud a mugingna, ken adu ti balang a paria a nagkalatkat kadagiti dangla iti babaenna. Ngem mapanak sadiay tapno tan-awak laeng ti aglawlaw - ti ili ti Bagabag iti daya; ti Villaverde iti laud; ken Lamut, Ifugao iti amianan a ballasiw ti karayan - uray awan met karkarna iti lumned-tumpaw a langa ti daga.
Agdalapdapen ti sipnget idi agbalawak ngem awan pay iti nakemko ti pumanaw. Nangrugi nga agariwawa dagiti balay a pagiinuman. Rimmasaw dagiti tao ken lugan nga aglabas. Nangrikep dagiti pagtagilakuan.
Agingga a nadlawko ti ubing a nagkukot iti suli ti waiting shed. Inasitgak.
“Boy, apay a ditoyka a maturog? Sadino ti balayyo?”
Nabaringkuas ngem dinak sinung-
batan. Inulitko ti saludsodko ngem kaskasdi a di nagtimek. Kinitanak la iti apagbiit sa met la nagdumog. Pinanggepna ti umadayo ngem naigawidko ti takiagna. Inyamlidna ti bukot ti dakulapna kadagiti matana.
Kinasarsaritak. Ginayyemko. Agingga a naibagana a pimmanaw iti balayda ta pinagtalaw ti amana. Nasdaawak. Dayta a kinaubingna, pagtalawen ti amana? Sadino ti yan ti konsiensiana?
Iti dayta a rabii, inkuyogko iti nagtarusak iti Solano. Kabigatanna, pinilitko a mapankami iti balayda. Ngem apaglukat ti ridawda, nadlawkon ti pungtot kadagiti mata ti amana.
“Nagsublika pay laeng? Diak kad’ imbaga a makaammokan iti biagmo?”
Madi ti serrek ti balikasna iti mugingko. Kasla kayatko a tibaben ken pagsasawan. Ngem nakapagteppelak.
“Isu ti inayak, pari, tapno ipakaammok a kayatko nga alaen iti dennak,” kinunak laengen.
“Alaem laeng,” pulos nga awan panangipateg iti timekna. “Diak agbibisin a mangtaraken iti sukir, di mangipirpirit ken atiddog ti imana nga ubing. Nasaysayaat unay kenkuana ti mapapasan tapno agnakem!”
Iti panangitulod kadakami ti inana iti kalsada a pagurayanmi iti lugan, kinunana: “Diak koma kayat a mayadayo kaniak ni Jerome. Ngem kaasi laeng iti sidong ti asawak. Anakko ngamin iti kinabalasang isu a dina maipateg. Dimo koma baybay-an.” Dina naterred ti panagluana idi bilinenna ti ubing nga agsingsingpet.
Pagam-ammuam, nagpulikkaaw ti asawana iti paraanganda. Arintarayen ti babai a nagsubli iti balayda. Pinasabtan ti lalaki iti sao: “Kakitkitam laeng a tao ngem agpaaremkan san kenkuana! Sayetka a talaga!” Ginuyodna nga inserrek.
Inatibaykon ni Jerome nga inyadayo.

DIAK ninamnama ti pannakadanonko ken Rowena iti dayta nga aldaw ti Sabado a panaggapuk iti bangkag. Adda a nakamattider iti paraangan, nakabannikes a mangbuybuya ken Jerome a mangsibsibug kadagiti naigarden a petchay iti lauden ti balay. Manglaylayda ngamin iti aldaw iti kinabara ti darang ti init. Umas-asuk ti tuktok ti kosina ket pinugtuak nga aglutluto ni Eman.
Naglayonak iti pagtugawan iti sirok ti Bangkok santol iti dayaen ti balay idi mataliawnak ni Rowena. Immay iti yanko.
“Adda man gayamen sabali a tarakenmo,” insungadna. “Naimbag, a, ta maparaburam dagiti dimo kakaano, ngem dakami, dinakam’ man la mapuruakan. Wenno igaggagaram a kasta ta patiem la unay a saanmo a dara dagiti annakko?”
Immangesak iti nauneg a nangsango kenkuana. “Immayka kadi a makirikiar kaniak?”
“Immayak a makilinnawag ta diak maaklon ti pammabasolmo a lipliputanka. Ammo ni Apo Dios, nalinis ti konsiensiak.”
“Uray siak, nalinis ti konsiensiak nga iti kaano man, dika nagatapan iti madi. Sabali ngamin ti nagawatam iti saludsodko.”
“Ta pagbalinennak pay a tanga? Nalawag ti nangngegko! Agduaduaka no pudno met la a sika ti amada!”
“Wen, dinamagko dayta. Ta no siak ti amada, apay a pawilannak a mangawid kadakuada iti kayatko a pangiturongan? Apay a yimutmo a maipariknak met kadakuada ti pammategko? Dadakkeldan ket il-iliwek met a makadennak ida iti mabayag bassit. Iti kasta, maipariknak kadakuada ti kinaamak.”
“Basolmo met laeng no apay nga adayoda kenka.”
“Ala wen, aklonek, basolko no dayta ti pammatim. Ngem awan kadin ti pannakaatur dayta a biddut no biddut man ti ar-aramidek?”
Nagulimek. Pinatik a natiliwnan ti kayatko nga ipaawat. Nagtugaw a saklotna ti shoulder bagna. Madamdama, adda nagungor a diep nga aggapu iti surong. Dagitay nagitulod kadagiti nakitienda. Manmanoda laeng a sumsumrek ditoy yanmi. Ket nagdardaras a nagpakalsada ni Rowena. Pimmanaw a di nagpakada.
Napaangesak iti nauneg.
Kabigatanna, igawgawgawko dagiti linabaak idi adda sumardeng a traysikel iti batog. Nalasinko a kukua dayta ti kasinsin ni Rowena. Ket isuna ti adda iti likud ti drayber. Kaduana dagiti ubbingmi. Dadakkel ti bagda.
“Intulodko ida ta di isu ti pagmurmuriotam!” kinunana idi makaasideg.
Naulimek ni Lyna a nagtugaw iti balkon. Binilinko nga iserrekna dagiti ramitda iti siled ngem di nagkir-in. Nagpannimid ketdi. Binay-ak.
Dagiti addina, nadlawda ti adu ti bungana a guaple iti asideg ti gripo ket nakaar-ariwawadan a napan nagala. Kaduada ni Jerome.
“Ibatik ida kenka ngem ne, dimo ida baybay-an. Baka ania la ti mapagpagtengda no panawam ida.”
“Manen, damagek: Siak kadi ti amada? No siak ti amada, apay a dimo italek ida kaniak? Pagarupem kadi a diak makita ti pakairubuanda?”
Bigla nga adda nagikkis. Ni Boyet, naisab-it ti kawesna iti puted a sanga ket nabitin. Kasta unay ariwawa ni Rowena nga umarayat ngem naunaanen ni Jerome. Yinagyaganna ni Joan a bumaba ngem inyad-adda daytoy ti nagpallayog a maayatan. Pagam-ammuan, nagikkis a nangapput iti pingpingna. Kasta unay agawana nga immulog. Nagrungaab. Kinagat gayam ti alumpipinig!
“Daytoy ti kunak,” inyariwawa ni Rowena. “Sangsangpetyo pay laeng ngem adun ti disgrasiayo. Kaskayo la ngamin di nakapangpangan iti bayabas. Nagadu a magatang ’diay Santiago!”
Manen! limteng iti isipko. Uray ti asawak, adu ti dina maawatan. Nagbiag iti lubong a paggargarawen ti pirak ket dina makita ti biag nga awan ti kuarta. Kinunak: “Makagatangka iti daddadakkel pay a guaple. Ngem ti ganas a mariknam no sika a mismo ti mangpuros iti kanem ket saan a magatadan. Pakaadalan met ti disgrasia. Napateg dayta nga adal ken palagip a maimula iti isip!”
“Ay, diak ammo kenka,” inkusilap ni Rowena. Kasta unay partakna a nagbirok iti yagasna iti kinagat ti alumpipinig.

SAKBAY a sumalogak iti bigat, itedkon ti trabahuen ti tunggal maysa. Iti damo a panagluto ni Lyna, kinantiawan dagiti addina ta naludek ken nakusel! Nagmismisugsog a nagkulong iti siled. Saan a nangaldaw.
Napawingiwingak. Maikaduanton a tawenna iti haiskul ngem dina pay ammo ti agluto iti innapuy. Husto ti atapko. Iti balay da katugangak, awan obrada no di la agbasa.
Kinasaritak ket insurok ti umisu a rukod ti danum iti kaldero.
Ngem iti naminsan, gistayanda nakapuor. Ti ngamin gaas iti pagsaingan ti imbukbok ni Boyet a pinagaron. Naikaaduna met ngarud. Naimbag ta alerto dagiti in-inauna.
“Sibugan ketdin ni Eman iti danum,” kinuna ni Lyna. “Naimbag ta nalagipko ti inadalmi a dakes a sibugan iti danum ti apuy a gaas ti gapuna ta ad-adda laeng a sumgiab. Isu nga intakkabko ti pariok iti dalikan!”
Intugotko met ida iti bangkag. Nagdaluskami kadagiti mulak a nateng. Narigat ti agtaraken iti nateng no kastoy a kalgaw ngem isu met ti kanginana. Bayagna la a maidanon iti palengke, pagiinnagawanen dagiti komprador. Napia ta adda nabiag nga ubbog iti yan ti bangkagko a pagsakduan iti pagsibug. Adda pinennedko iti babaenna a pagpadpadigosak kadagiti nuangko.
Ngem iti rabii, naggagatelen ti bagbagi ti dua a babbai. Nagsapsapuda iti alkohol ken lana. Ken inunaakon. Nagalaak kadagiti bul-
bulong nga imbitinko iti kasuoran. Nakakatkatawa daytoy a pammati ngem pudno met a maep-ep ti gatel apaman a manglaylay ti bulong a nakaalaan iti bubudo.
Kunak no diakon ida mapasalog. Ngem isuda metten ti agpilit a mapankami iti bangkag. Kayatda a sadiaykami payen a mangaldaw tapno agpiknikkami. Imasenda ti agilad iti bassit a kalapaw iti aldaw.
Adda nagkikinnamatanda a pagaw iti yan dagiti bitsuelas iti naminsan. Adda sugat ti billit a nalabit napalsiitan.
“Nalukmeg. Nataba a pulpogan,” kinuna ni Eman.
“Saan, kaasi,” inyalikaka ni Jerome nga isu ti nakatiliw. “Taraknek.”
“Tanga! Tartaraknen, aya, ti kasta a billit ket agdadael iti sabong ti bitsuelas!”
“Dina met ammo a mula ti tao dagiti bitsuelas.”
Nagdidinniskutirda. Ni met la Jerome ti napaturay.
Adu ti inyawidmi a nateng iti maysa a malem. Panggepko a mapan ilako idiay ili iti kabigatanna. Ngem iti panagbugbuggok iti gripo, nadlawko a simgarak. Diak inkaso. Iti rabii, nariingak laengen ti areng-engko. Agpaypayegpegak. Nakabarbaraak.
Nalukag met gayam ni Lyna. Naglagaw idi madapadapnak. Riniingna ni Eman. Imbilinko ti aramidenda. Nagpaidadangak iti suka nga adda asinna. Daytoy ti inyilutko iti saka, ima, muging ken pinalabuak ti bukotko.
“Maysa daytoy kadagiti panarasan a pangpababa iti gurigor no awan ti tableta. Mabalin uray danum lattan no awan ti suka,” kinunak.
Kabigatanna, nasayaaten ti riknak. Ngem napanunotko a testingen ida.
“Di la mabalin, Lyna, a dakayon ’ta adim ti mapan mangilako kadagiti natengtayo? Pakuyogkayo ken Antiyo Saling no diyo kaya.” Ti ina ni Eman ti kayatko a sawen. Isu ti paglaklakuek kadagiti natengko no diak masango ti agpaili.Mapilpilitda a nagrubuat. Ngem idi makasangpetda, kasta unay gagarda a nagipadamag iti wadwad ti naglakuanda. Nakarkaron ti ragsakda idi ibagak a pagbibingayanda a lima.
Ni Jerome, intedna kaniak ti bingayna. Idulinko kano ta itednanto ken nanangna. Ni Eman, intarusna iti kantina. Adu ti ginatangna ket impanna dagitoy iti balayda. Ni Boyet, inkargana iti nagpasutan iti pulbos nga inaramidna nga alkansia. Ni Joan, urnongenna kano a para inton piesta. Ni Lyna, secret, kinunana ti pangipaayanna.
“Paglakuennakaminto manen, a, Papa,” indawatda.
Kinunak a basta isuda ti aglako, pagbibingayanda ti paglakuanda. Ay, ta uray dagiti lallaki, mayatda met! Kinunada nga agisursorda iti kabalbalayan ta adu met ti gumatang.
Ngem iti maikatlo nga aldaw, nagsangsangit ni Boyet. Dina masapulan ti alkansiana iti kunana a nangidulinanna.
“Dakayo laeng ti tao ditoy. Agkakabsatkayo ket diak kayat nga adda kabsat a mangliput iti kabsatna. Awan koma ti agririnnumen ta ti tao a mangirurumen, isunto met la ti agapit iti aramidna.”
Awan ti simmungbat. Diak met ginandat a pagpudnuen ida. Inay-ayok lattan ni Boyet.
Ngem kabigatanna, nasarakanda ti alkansia iti asideg ti gripo. Sangapulo pisos ti naksay iti linaonna. Ngem diakon nagsasao. Umdasen kaniak a nakonsiensia ti nagaramid ket ammok a dinanton uliten pay.
Naminsan met, nadatngak ti panagaariwawada. Witwitwitan ni Lyna ni Eman.
“Bastoska a talaga! Awan babainmo!” Uray la makasangit ni Lyna iti pungtotna.
Pinagkalmak ida. Inammok ti pasamak.
Agaayamda iti tinniliwan. Ni Eman ti agala. Dineppaanna ti ridaw ti banio idinto a bigla a rimmuar ni Lyna. Inarakupna.
“Diak met inggagara, angkel, peks man,” makasangsangit ni Eman.
Iti mugingko, nakitak ti mamalballaag a rupa ni Rowena. “Agannadka. Amangan ta dagita a tartaraknem ket ulegda a mangkagat kenka!”
Winagwagko ti ulok. Panawannak, Satanas, indugsak ti isipko. Ket pinagkappiak dagiti ubbing. Kinunak: “Iti puso ken nakemko, awan ti indumak kadakayo. Annakkayo a pareho. Agsisinnakitkayo koma a saan ket nga agpipinnasakit!”

MAIKADUA a lawas ti Mayo, dimteng ti ina ni Jerome. Kunak no umayna laeng sarungkaran ti anakna. Ngem idi agsaritakami, kinunana: “Alaekon ni Jerome. Diak gayam kabaelan a mayadayo kaniak ti anakko. Impalubosko nga immay kenka, ta bareng kunak no agbalbaliw ni Dencio. Ngem nagbiddutak. Isu nga inkeddengko a panawakon ket dakami nga agina ti agdenna. Kabaelak met siguro nga isakad ti panagbiagmi.”
Nagtungtung-edak. Nasurok la a makabulan ni Jerome kaniak ngem maikawaak iti yaadayona. Nalagipko ti kuartana kaniak. Intedko ket ninayonak pay. Inarakupnak ti ubing ket nagsangit.
“Dikanto malipatan, angkel. Ikarik, saan a daytoy ti maudi a panagkitata.”
Kasla nagpasinakami amin. Ni Boyet, tinangtangaanna ti billit a taraken ni Jerome. Idi kuan, binulosanna. Dinillaw ni Eman.
“Ipalagipna laeng ni Manong Jerome. Uray ta naimbaganen,” inrason ni Boyet.
Kabigatanna, nagsubli ti billit a nagun-uni iti paladpad ti tawa. Naayatan ni Boyet. Ngem timmayab daytoy idi asitganna.
“Immay nagyaman,” kuna ni Lyna.
“Immay nagpakada,” kuna met ni Joan.
Iti malmalem, diak ninamnama a dumteng ti ama ni Jerome. Sapsapulenna ti agina. Kasla nalpay nga uong iti pannakaammona a nakapanawdan.
“Diak gayam matengngel ni Aya iti agnanayon,” kinunana. “Anian, nagladaw la ketdin a nakitak ti biddutko.”
“Awan naladaw a panagbabawi,” kinunak met. “No dimo man masagrap ita ti ibunga ti aturem a biddut, patiek a pakairanudamto iti masakbayan.”
Sakbay a nagpakada, inkarina nga ituloyna a sapulen ti agina. “Bareng mapakawandak pay,” kinunana.

DIAK ninamnama a masangailik ti ama ni Eman iti dayta a rabii. Saan a kadawyan daytoy. Ti asawana ti masansan nga umasideg no adda kasapulanda kaniak. Saanak ngamin a mannakiummong ken diak met umin-inum iti nasanger.
Naangotko ti agat-arak idi paunegek. Nasuroken a makalawas a makitkitak nga agis-istambay. Awan manen trabahona.
Kalpasan ti nabayag a palikawlikaw, naibagana met la ti rantana. Umutang iti kuarta ta sumurot kano kada Islaw a mapan Manila. Sadiay nga agbirok iti trabaho. Inton bigaten ti luasda.
Agwingwingiwing ti riknak. Idi pay a dildillawek iti isipko ti panagallaallana. Adu ti agkalkalaegan a daga ditoy purok. Adu met ti mabulod a nuang, itiempom laeng iti kaawan trabahoda. Ngem kasla saanna a makita dagitoy. Gapu ta saan a mapanguartaan a dagus ti agbangkag? Gapu ta narigat a trabaho? Naskenen a makariing. Nabayagen a makitegtegged ket ammonan nga agkurang ti sapulna dita para iti pamiliana.
Imbagak nga awan maitedko. A ti pagamintomi ket naikarikon a para kadagiti ubbing.
Nariknak ti pauyona ta di payen nagpakada a pimmanaw. Di mabayag, nadlawko a nagprobokar iti balayda.
Kabigatanna, immay ni Saling. Yawidna kanon ni Eman. Dayta ti pangngeddeng ni lakayna.
Napasennaayak ngem awan nabalinko. Di met kayat ni Eman ti agawid ngem kinasaritak.
“Dika agdanag, barok, ituloyka a tulongan. Malagipmo ti bangkag ni tatam a Luding a yaw-awatna? Awatek para kenka. Kasaritam ni manongmo ta pagtinnulonganyo a dalusan. Tulongankayonto a mangarado agingga a mamulaan. Siakton ti makaammo iti bin-i ken dadduma pay a kasapulan.”

UMUNA a lawas ti Hunio idi agparada ti traysikel a nagluganan ni Rowena. Umaynan alaen dagiti ubbing para iti panagbasada. Ninamnamak a maragsakan dagiti annakko ta agsublidan iti siudad. Ngem baliktad, kasla awan ganaygayda.
“Agmaymaysaka manen, Papa,” kuna ni Lyna. “Kasanon no agsakitka manen? Awan mangkita kenka, uray mangyawat la iti kasapulam.”
“Didak pakadanagan. Manipud pay ubingak, nairuamakon nga agmaymaysa. Awan rumbeng a panunotenyo kaniak,” pinilitko ti immisem.
“Adda met eskuela ditoy. Apay no ditoyakon nga agbasa?” kuna met ni Boyet.
“Nalalaing dagiti mangisursuro idiay,” kinunak idinto a pinarukibak ni Rowena. Dinak naperreng.
“Bay-anyo,” kinunana, “asidegen nga adda kadua ni Papayo. No agretiroak, siakton ti kaduana ket dakayo ti mangkadkadua ken lolayo.”
Naarakupko ti asawak.

Maikanem a Gunggona, Salip iti Ababa a Sarita, Reynald F. Antonio Awards for Iluko Literature 2002-2003 iti paulo a "Maysa a Kalgaw."

Naipablaak iti RIMAT, Marso 2004.

Mannalon-agbangbangkag, tubo ti Paniki, Bagabag, Nueva Vizcaya ni MARCELINO A. TABLIZO. Inauna iti lima a lallaki a bunga da Ramon T. Tablizo, Sr. ken sigud a Leonida A. Acosta. Naipasngay idi Marso 4, 1963. Immuna a nakaipablaak iti sarita iti Bannawag idi 1980. Nakaipablaaken iti nasurok a 30 a sarita itoy a magasin. Nagsursurat iti komiks ken iskrip a para radio. Nangab-abaken kadagiti pasalip iti sarita, sarita a para ubbing ken daniw. Ni sigud a Myrna M. Molina, mannurat met laeng, ti Jurisdiccion, Camalaniugan, Cagayan ti kapisi ti pusona. Uppat ti annakda. Agnaedda iti Ricarte Sur, Diffun, Quirino.

Kunkunada (4):
@October 12, 2004 at 5:42 PM ni Blogger bloodpet, kunana...

1212 test mike12

@October 16, 2004 at 10:36 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

Kongrats, kakabsat iti Rimat. Nagsataaten ta adda manen toy magasinyo iti Internet. Ala, lalaingenyo bareng umadu ti agbasa iti Rimat.

Milano, Italia

@October 16, 2004 at 1:29 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

test! congrats Rimat Online! more power!

--avid reader

@March 3, 2013 at 2:10 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

thumbs up.

Post a Comment

<< Parupa

Dagiti Bato iti Kapanagan


RIMKUAS dagiti uratan ken namsek a takiag ni Martin idi itag-ayna ti kasla malabi a bato. Timmadul ti nasabang nga abagana iti kimmepkep, rutrot, pawad ken narusepen iti ling-et a tisirtna. Naganikki. Naibasing. Tiningiting ti rakepnan a bato ti pigsana. Nariknana ti saniit ti bara ti napalag a bato iti barukongna.
Nadagsen dagiti paddakna a nagturong iti payloader a nakababa ti pagdarusdosna iti di unay adayo a laudenda. Kimmali iti lap-ok a kadaratan ti buttabuttaw a goma a sapatosna.
Ipisokda nga umuna dagiti inurnongda a bato iti nakababa a pagdarusdos ti payloader a nakapundo iti di unay adayo iti nagummonganda iti bato. Ti payloader ti mangipangato ken mangidanonto kadagitoy a bato iti agur-uray a dump truck iti adayo a laudenda. Aramatenda dagitoy a bato iti penned a bangbangonenda idiay Brgy. Tay-ak.
Maibasingbasing ni Martin a nangidanon iti nadagsen a bato iti payloader. Dina naaluadan, naitibkol idi addan iti sanguanan ti pagdarusdos. Nanalbaag ti bato iti bibig ti pagdarusdos. Napilko ti maysa a ngipen ti pagdarusdos.
"Tarimaanem met, a, egoy!" imbugtak ni Carias, ti operator ti payloader nga agpaypayubyob iti tugawna.
Egoy! Kimmurikor iti lapayag ni Martin ti nangngegna. Nagburek ti darana a nangtangad ken Carias. Natadem ti ikikitana kadaytoy.
"Adda reklamom?" Nginirsian ketdi ni Carias. "Saan nga umanay a pagbayadmo 'ta biagmo no maperdim daytoy!"
Rinakep manen ni Martin ti bato a natnag iti sanguananna. Kasla awan aniamanna nga intag-ayna daytoy sana in-inut nga indisso iti rabaw dagiti bato iti appupo ti pagdarusdos.
Tinaldiapanna pay naminsan ni Carias iti apagdarikmat. Nagminar dagiti pangana. No mabalin, kalay-atenna daytoy iti payloader wenno barsakenna iti bato.
Adayo a nataytayag ni Carias iti di pay umabot iti lima kadapan a tayag ni Martin. Ngem saanna ketdi a kettatan iti tinnakiagan. Natayag a pangrapisen ni Carias. Idinto a kasla kinitikitan ti bisaleg dagiti piskel ken ti nabayog a barukong ni Martin a sinukog ti dagsen ti trabahoda. Pagmamael ketdi ni Carias ti kalibre .38 a rebolberna nga insagut kenkuana ni Inhiniero Baldomero Salamanca a pagpapaayanda, ken kontratista ti penned a bangbangonenda. An-anib daytoy ni Carias a pannakamata ti inhiniero.
Nagsabat dagiti mata da Martin ken Lakay Manuel idi maidisso ti lakay ti binagkatna a bato iti pagdarusdos. Nangngeg ti lakay ti insawang ni Carias. Ammona ti rumrumkuas a busor ni Martin iti irteng ti rupa daytoy. Kinidmatanna ti baro.
Nauneg ti sennaay ni Martin a kimmita iti adayo. Agkiamkiam ti darang a kapanagan. Agtindek ti init.
Kabusor unay ni Martin ti kinapalangguad ni Carias. Nangnangruna ti panangbirbirngasna kadakuada iti egoy gapu ta Igorotda. Nababa unay ti panagkitana kadakuada.
Kadagupan iti grupo da Martin a mangob-obra itoy a penned, ni laeng Lakay Manuel ti tagapatad. Bin-igda amin nga Igorot a nagarapaap a bimmaba manipud Benguet tapno sumapul koma iti nasaysayaat a panggedan iti baba. Ngem saanda nga impagarup a ti met laeng nakairuamanda a trabaho a panagriprap ti agur-uray kadakuada. Agpapada da Martin a di nakabaddek iti kolehio isu nga agpatinggada laeng ditoy. Imbilangda ketdi Lakay Manuel a pangamaenda. Nadekket daytoy kadakuada. Kinaykayat met ti lakay ti simmurot iti grupoda nga Igorot, ngem iti sabali a grupo dagiti rumiriprap nga iggem ni Engr. Salamanca.
Agarup agkataeb da Lakay Manuel ken Engr. Salamanca. Maysa ti lakay kadagiti immuna a trabahador ti inhiniero idi mangrugrugi pay laeng daytoy nga agkontrata. Iti naminsan, nakautang ni Lakay Manuel iti dakkel a kantidad ken Engr. Salamanca. Masapul a maoperaan ti puso ti kakaisuna a barona. Ngem saan a nalasat ti barona ti operasion. Di pay nagsingay ti baroda, pimmusay met ti asawana. Naatake iti puso iti nalaus a ladingitna.
Gapu ta awan la ti awan, pinanayonan ni Lakay Manuel ti utangna iti inhiniero. Nakaluklukay ti ima ti inhiniero a nangted iti gatad a kasapulanna. Saan nga impagarup ti lakay a katukad ti gatad nga inutangna ti kakaisuna a loteda a nagtakderan ti nanumo a barongbarongda iti sentro ti ilida a San Gabriel. Idi saanna a maisubli ti inutangna iti naituding nga aldaw, pinagbalin ti inhiniero nga apon dagiti dump truck ken heavy equipmentna ti lote ti lakay.
Awan naaramidan ni Lakay Manuel. Pagsayaatanna, pinagtalinaed ti inhiniero a trabahador.
Iti unos ti sangapulo ket dua a tawen a trabahador ti inhiniero, nasukansukat ti grupo a kinadkaduana. Agingga a dimteng ti grupo da Martin.

PINIKAR ni Carias ti payloader. Pimmuskol ti asuk nga impugso ti tambutso. Nagallangogan ti ungor ti makina iti let-ang ti kapanagan. Madamdama pay, ngimmato ti pagdarusdos ti payloader a nakaappupo kadagiti bato. Inturong ni Carias ti payloader iti agur-uray a dump truck. Iti saan unay a nabayag, nangngegda ti pannakaiparakupok dagiti bato.
"Maminsan pay a karga, mangaldawtayton." Tinangad ni Lakay Manuel ti agtindeken nga init.
Nauneg ti sennaay ti baro. Imbakalna manen ti panagkitana iti let-ang ti agkiwitkiwit a kapanagan. "Nabayag koman nga awantay' iti podel ni Inginil Salamanca, tata, no saanna a kanayon nga ipiten ti maudi a lawas a sueldotayo no malpasen ti ployekto," kinuna ni Martin.
Igaggagara ni Engr. Salamanca nga ipiten ti maudi a lawas ti sueldoda no mairingpasdan ti proyekto. Itednanto laeng daytoy no makapermi ken marugiandan ti sumaruno a proyekto tapno makasiguro a saanda a panawan. Ti grupo da Martin ti parta todas ti inhiniero kadagiti naririgat a proyekto nga awatna.
Saan a nakatimek ti lakay. Pinampagna ketdi dagiti darat a dimket iti narusep a tisirtna. Maawatanna ti karirikna da Martin. Mailanglangi da Martin iti dadduma a grupo a tengngel ti inhiniero. Ipabus-oy nga ipakpakontrata ni Engr. Salamanca dagiti proyekto nga it-itedna kadagiti sabali a grupo. Itoy a wagas, al-alisto a malpas dagitoy ti proyekto. Dakdakkel met ti mateggedanda.
Kiniddaw met da Martin iti inhiniero a kontrataenda met dagiti proyekto nga itedna kadakuada. Ngem nagkedked ni Engr. Salamanca.
Saan laeng a dagitoy ti gapu no apay a kayat da Martin ti umakar. Sangagasut ken walopulo a piso ti it-ited ni Engr. Salamanca a sueldo ni Martin a leadman ti grupo. Sangagasut ken uppat a pulo a piso met ti gagangay a trabahador. Adayo a nababbaba iti minimum wage nga inyetnag ti turay.

NAPIKAR manen ti payloader nga imbuelta ni Carias nga agsubli iti yanda nga agum-ummong iti bato. Nagkuti manen dagiti kakadua ni Martin a bimmagkat iti bato nga itundada iti pagpunduan ti payloader.
Minatmatan ni Martin dagiti naummong a bato iti sanguananna. Addayta manen ti rikna nga agpilit a rumkuas iti kaungganna. Nataliawna dagiti kakaduana. Napasnekda iti trabahoda.
Nauneg ti nauyos a sennaayna ni Martin a nangibakal manen kadagiti matana iti let-ang ti agkiwitkiwit a kapanagan. Kasla awan aniamannan kadakuada ti kuminnit a darang ti init. Nasanaydan. Arigda dagiti bato iti kapanagan a natenneb iti darang ti init iti agmalem, no kasta a kalgaw, ngem yallaalla met ti agus no dumteng ti layus.
Napia pay dagitoy a bato, naisip ni Martin. Ta no naisang-atdan sa naikapetdan kadagiti nakaisangratanda, addan kaipapananda itoy a biag. Ngem isuda?
Immirteng ti rikna ni Martin...

AGSAPA ti Domingo. Nariwet pay ngem addan ni Martin a nakamattider iti kanigid nga abaga ti malmalpasen a penned. Buybuyaenna ti natalinaay nga ayus a kasla bagi ti nuang a nagpababa iti adayo a dayaen ti abaga ti penned a pagtaktakderanna. Naitalali ti agus iti sigud nga ayusna tapno mawayaan ti pannakaaramid daytoy a penned itoy a disso.
Awan ti trabahoda ita. Nakompletodan dagiti bato a kasapulanda. Isarunodanton a trabahuen ti pagdissuoran ti penned ken dagiti payak (wings) daytoy.
Kangitingitan ti kalgaw ngem nabiag pay laeng ti danum daytoy nga ubbog. Saan a pulos a maatianan agingga nga ibuyat ti langit ti umuna a bayakabak. Daytoy nga ubbog ti gapu no apay a napili ti Brgy. Tay-ak a nakaitedan daytoy a proyekto. Espesial a proyekto daytoy ti Pangulo ti Pagilian babaen ti opisinana. Aggatad ti penned a tartrabahuenda iti dua a milion a piso.
Inunor dagiti mata ni Martin ti nalpasen a paset ti penned. Agatiddog ti penned iti tallo pulo ket lima a metro. Innem met a metro ti katayagna, agingga iti bibig ti penned a paglappiasan ti danum. Segun iti ahensia ti gobierno a nangaramid iti feasibility study iti life span daytoy a penned, saan la ketdi a madangran ti napuskol a kakaykaywan iti surong, agingga kadagiti dadakkel a bantay a nagpu-
nganan daytoy nga ubbog, pakairanudan daytoy a proyekto iti nasurok a tallopulo a tawen.
Manipud iti bunkhouseda iti patad iti amianan a laud ti penned, nasiputan ni Martin ni Lakay Manuel a rimmuar. Agturong iti ayanna. Nariinganna itay ti lakay a mangisagsagana iti pamigatda. Nairuamen nga isu ti para luto. Naimas pay laeng ti kukot dagiti kaduada.
"Agkapeka pay, barok, tapno mapudotan 'ta rusokmo," indiaya ti lakay ti iggemna a tasa idi addan iti babaen ti baro.
Inawat ti baro ti kape. Nagyaman. Simmalpa ni Lakay Manuel iti abaga ti penned a yan ni Martin.
"Ammok a kanayonmo a pampanunoten ti kasasaadtayo ken ti kayatmo a mapasamak, barok," kinuna ti lakay.
"Nakaikeddengkamin kadagiti kakaduatayo, tata." Immigup ni Martin iti kape. "Maudin daytoy a ployekto a tlabahuentayo ken Inginil Salamanca. Dakayo laeng ti ploblemami. Baka saanyo a kayat ti sumulot kadakami."
Sinango ni Lakay Manuel ni Martin. “Mamatiak a pagsayaatantayo amin ti kayatyo a mapasamak, barok. Ngem adda kadin masnop nga akarantayo kas pagarigan?"
"Mannakaasi ti Dios, tata," napakumbaba ti timek ti baro. "Adda pagdumaan tunggal disso. Saan met a maymaysa ti inhinielo. Idiay Ilokos, addada kalugalanmi a naisadsad idiay. Kastoy met ti tlabahoda, tata. Matulongandatay'to."
"Maymaysaakon nga agbibiag, Martin." Impatay ni Lakay Manuel ti dakulapna iti namsek nga abaga ti baro. "Imbilangkayon a kapamilia. Sumurotak iti sadino man a papananyo."
Nagsabat dagiti matada ken Martin. Adda naun-uneg a panagkinnaawatanda.
Iti naglayonan ti danum iti adayo a baba, nasiputan ni Martin ti napuskol nga angep nga in-inut nga agkaradap. Iti saan a nabayag, nagdalapdapen ti angep iti sakaanan ti penned...

"HUSTO daytan a kauneg!" immandar ni Carias. Nakatakder daytoy iti rangkis iti dayaen da Matin nga agob-obra.
Limlimpiaenda ti pagdissuoran ti danum a kinabkaban ti backhoe idi naminsan, iti gayadan ti penned.
Nagsardeng ni Martin a nagpala. Tinangadna ni Carias. "Kulang pay iti gudua ti metlo, Calias. Dayta a kauneg ti nailanad iti plano."
"Bilin ni Engr. Salamanca daytoy. Isu ti masurot!" Impitik ni Carias ti rungrong ti sigariliona. Minulagatanna ni Martin. "Saanyo kad' a madlaw a dayta laeng a kauneg ti kinabkaban ti backhoe?"
"Plotplotektalan daytoy a paset ti pundasion daytoy a penned, Calias. No makulukol daytoy a paset, mailamanto met ti pundasion. Saanto metten nga adayo ti pannakapeldi daytoy a penned," inkalintegan ni Martin.
"Adda met ammom." Bangbangir ti manglalais nga isem ni Carias.
"Saan laeng nga ammo, Calias." Nangemkem ni Martin. "Ti plano koma ti masulot."
"Ta kaano pay a nasurot dagiti plano dagiti inob-obratayo?" nakatangtangig ni Carias a nangbannikes kada Martin. "Sumungbatkayo!"
Nagsardeng a nagkali ti dadduma a kadua ni Martin. Nagkikinnitada.
Pudno ti kinuna ni Carias. Kadagiti nalpasdan a proyekto, saan a nasurot ti dadduma a detalye iti plano. Saan a nasurot ti kadadakkel dagiti landok nga inaramatda. Uray nailanad a halo-bato-halo ti detalye ti pannakakamada dagiti bato iti plano, saan a nasurot. Umuna ketdi a kamadaenda dagiti bato sadanto piltapiltakan lattan iti halo dagiti nagbabaetan dagitoy.
Uray daytoy bagi ti penned a nairingpasdan. Pudno a nasurot ti plano ti pundasion, ngem saan a nasurot ti detalye ti plano ti bagi ti penned a naiparabaw iti pundasion. Halo-bato-halo koma ti maaramid a pannakakamada dagiti bato. Ngem saan. Binalkotda ketdi iti cyclone wire dagiti bato a bagi ti penned. Gudua laeng ti aktual a kaakaba ti bagi ti penned daytoy binalkotda a naisentro iti rabaw ti pundasion. Ditoy a nagsadag dagiti nakamada a bato a barukong ken bukot ti penned. Nasurot ketdi ti detalye a nailanad iti plano iti pananglimpiada iti bukot ken barukong ti bagi ti penned.
"Ulay daytoy koma laeng a paset ti saan a maimutan, Calias." Nangemkem ni Martin. "Sayang laeng ti kualta no mapeldi met la dalas."
"Adda met konsensiam, egoy!" Manglalais ti bangbangir a kusilap ni Carias.
"Ulitem man ti kinunam!" Kasla naaplaw nga alumpipinig ni Martin. Nangemkem.
"Aginkukunakay' met!" inkiraud ni Carias. "Diyo pay kayat tapno addanto manen trabahuenyo! Igorotkay' la a talaga!"
Kimmurikor iti lapayag ni Martin ti nangngegna. Iti apagkimat, tinarayna ni Carias iti teppang a pagtaktakderan daytoy.
Napakadaan ni Carias ni Martin. Pinasabtanna daytoy iti kugtar. Natengngel ni Martin ti saka ni Carias. Saan a nabalanse ni Carias ti bagina. Nagkuyogda a nagtulidtulid iti teppang.
Pinagsina ida dagiti kaduada idi addadan iti lansad ti makalkali a pagdissuoran ti danum ti penned.
Idi mawayaan ni Carias, kellaatna nga inasut ti sabokelna a .38. "Bettakek 'ta bangabangam no ulitem pay, gago!" Pinaturonganna ni Martin.
Saan a nakakuti ni Martin. Nagkakamakam ketdi dagiti dadakkel nga angesna. Natadem dagiti matana a mangal-alunos ken Carias.

NAKATAKDER ni Martin iti kanigid nga abaga ti penned. Buybuyaenna ti pakabuklan ti penned. Nakauyos daytoy. Dina pay inikkat ti tapungorna. Lepleppasda a nagplanto iti dayta a malem.
Madi ti riknana iti napasamakda ken Carias itay agsapa. Saanna pay a naipapilit ti kayatna a mapasamak iti pagdissuoran ti danum. Alas tres itay bumaba ni Carias. Sigurado a nagpulong daytoy ken ni Engr. Salamanca.
Nataliawna ti timpuakan ti danum iti daya ti abaga ti penned a pagtaktakderanna. Ditanto ti pakaipasdekan ti pagserkan ti danum. Ammona daytoy ta natamdaganna ti site developement plan ti proyekto.
Manipud dita, addanto kanal a maaramid a kumalipkip nga agpababa iti bakrang ti tunged a bantay iti dayaen ti penned. Tumpuakto ti danum kadagiti kataltalonan iti Brgy. Tay-ak ken kabangibang a barangay. Dakkelto a rang-ay ti isangpet daytoy a penned kadagiti mannalon.
Immallatiw dagiti matana iti bagi ti penned. Nabayag a minatmatanna daytoy.
Nangatngato iti dua a metro ti agsumbangir nga abaga ti penned iti bibig daytoy a paglipiasan ti danum. Sarikedked ti sangi ti penned dagitoy agsumbangir nga abaga no agdinakkel ti danum no aglayus wenno agnepnep. Saluadanna ti pannakkurukor ti sangi ti rangtay.
Ammo ni Martin nga agbalinto a bassit a karayan daytoy a paset 'toy dua a bantay. Dagitoy laeng abaga ti penned ti makitkita kadagiti natutudo nga al-aldaw. Lemmesen ken yanudto ti danum dagiti pagteng ken kinapudno iti pannakaaramid daytoy a penned.
Immanges ni Martin iti nauneg... Nangmesmes.

NAGSARDENG ti trabaho da Martin. Awan simmangpet a semento iti project site. Mataktak ti aldawda. Bimmaba ni Carias idi Domingo ngem saanna a kinita dagiti material a kasapulan.
Daytoy manen ti nganngani nagsubangan da Martin ken Carias a nasapa. Naimbag laengen ta dinengngeg ni Martin ni Lakay Manuel itay bumara ti sinnungbatda ken Carias. Dumayamudom ni Carias a bimmaba.
Dua pay a lawas, makompletodan ti penned. Ngannganidan mairingpas ti kanawan a payak ti pagdissuoran ti danum. Sangapulo ket dua a metro ti kawalat ti agsumbangir a payak ti pagdissuoran ti danum. Kumamang dagitoy iti sangi dagiti abaga ti penned. Makipatarda met laeng iti katayag kadagiti abaga ti penned. Tulong a sarikedked iti pannakurukor ti sangi ti penned no bilang man salpaen ti danum dagiti abaga daytoy. Saripda pay ti payak ti penned iti pannakarugnay ti daga iti agsumbangir
a bakrang ti bantay.
Walo a metro ti katayag dagiti payak ti pagdissuoran. Nasurot dagiti detalye iti pannakatrabaho ti pundasion ti payak ti penned a kas nailanad iti plano. Kasta metten ti pannakakamada dagiti bato a halo-bato-halo agingga iti umuna a biga ti payak ti penned.
Manipud iti rabaw ti umuna a biga, saanen a nasurot ti naidetalye iti plano a pannakakamada dagiti bato. Kas iti gagangay nga ar-aramidenda, kinamadada nga immuna dagiti bato sada piniltapiltakan lattan iti halo ti nagbabaetan dagitoy.
Awan ti naaramidan da Martin no di agtungpal iti bilin ni Engr. Salamanca. Saanton a malasin no mapalitadaan ti rupa dagiti bato a pannakamaskara ti sibubukel a proyekto.
Kasta man met laengen ti inaramidda iti rabaw ti maikatlo a biga, dua a metro ngatuen iti umuna a biga. Ken agpangato pay.
Idi naminsan nga aldaw, rinugiandan a kinamadaan iti bato ti rabaw ti maikatlo a biga ti payak ti penned, innem a metro ngatuen iti pundasion. Nairingpasda a nakamadaan iti sumuno nga aldaw ngem saanda a naituloy a naselselan iti halo dagiti nagbabaetan dagiti bato ta isu metten a naibus ti semento nga usarenda. Yaw-awa da Martin a marugnay dagiti saan pay a napiltakan iti halo a nakamada a bato no kellaat nga agtudo. Sayang laeng ti bannogda. Nalasangda koma payen ti andamio nga inusarda a nagiparabawan kadagiti bato ken nagbatayan a nangkamada kadagitoy, no adda semento.
Agalas-tresen idi dumteng da Carias ken Engr. Salamanca iti proyekto. Kinakuyogda ti kurang a semento.
"Inton Biernes, umay bisitaen dagiti taga-Departamento ti Agrikultura ken dagiti inspektor ti inhinieria ti probinsia daytoy proyekto," impakaammo ti inhiniero idi kasangsangonan da Martin ken dagiti kakaduana iti sanguanan ti bunkhouse.
Nakadumog ni Martin. Ita laeng a dumuklawit ti inhiniero iti proyekto. Ammona a sitaren ita ni Engr. Salamanca iti napasamakda ken Carias. Ngem saan a mabuteng. Nakasaganan iti ania man a mapasamak.
"Kayatko a maileppas dayta a paset, sakbay ti Huebes." Intudo ti inhiniero ti paset ti penned a pangtedda a tartrabahuen.
"Nawaya a malpasmi, inginil. Mielkoles pay laeng no bigat," simmungbat ti maysa a kadua da Martin.
"Nasayaat no kasta." Nagsig-am ti inhiniero. "Kayatko pay nga ibaga nga agsagana ti kagudua 'toy grupoyo. Inton bigat ti Lunes, itulnogkayonto iti sumaruno a proyekto a trabahuentayo. Saanen a kasapulan ti adu a tao ditoy."
In-inut nga intungraraw ni Martin ti rupana. Nagsabat dagiti matada ken Engr. Salamanca.
Nakalbit ti rumrumkuas iti barukongna. Kasla ad-adda a bimmassit ti panagkita ni Martin iti inhiniero a butit.
Nadlaw ti inhiniero ti nabagas a panangmatmat ni Martin kenkuana. "Adda kadi problema, Martin?"
In-inut a timmakder ni Martin. Pinagkalmana ti riknana. "Napagnunumuanmi nga agkakadua, inginil, a maudin daytoy a ployekto a tlabahuenmi kenka. Umakalkaminton," nababa ngem natangken ti boses ti baro. Saanna nga insina dagiti matana iti inhiniero.
"Ania!" Dimmakkel dagiti mata ti inhiniero. "Ulitem man ti kinunam!"
"Pudno ti nangngegmo, inginil. Umakalkaminton." Awan amak ni Martin a nakipinnerreng ken Engr. Salamanca. Naalay-ayan ti dadagsen ti riknana.
"Punieta! Anaknakay’ ti diablo!" nagtabbaaw ti inhiniero. Sinaggaysana a minulagatan ida.
Namrayan laeng dagiti kadua ni Martin ti nagdumog.
"Iti unday ti panawen a kinakaasiankayo... ita, ikastoydak! Awanankay’ iti bain!" inkiraos ti inhiniero.
"Pudno a kinakaasiannakami, inginil. Ngem adda kaibatogan dagiti ling-etmi a saanmi a nalagpat," kinuna ni Martin. "Naglablabonankayo gapu kadakami."
"Punieta! Igorotkay’ la a talaga! Angpaskayo!" Agtigergeren ti inhiniero iti pungtotna.
"Dakayo ti angpas, inginil!" Dimmadakkel dagiti anges ni Martin.
"Awanankay iti utang a naimbag a nakem!" Kellaat a pinidut ti inhiniero ti pala a naipasanggir iti diding ti bunkhouse. Iti apagdarikmat, dinarupna ni Martin.
Nagsanud ti baro. Saan met a nakakuti dagiti nabigla a kaduana.
"Agtalnakay' koma, inginir!" Tinaray a rinakep ni Lakay Manuel ti inhiniero a kasla agpagunggan.
"Saanka a makibibiang, Lakay Manuel! Ikkak 'ti pagnakman daytoy aginlalaing nga Igorot!" Inwadag ti inhiniero ti lakay.
Naiparusisi ti lakay iti nakaidalimanekan dagiti timba a pagbumbunagda iti halo. Nabtak ti pispisna iti pannakaitupana kadagiti timba. Pimsuak ti dara iti pispisna.
Nagburek ti dara ni Martin. Dinarupna ni Engr. Salamanca.
Ngem nakasaganan ti inhiniero. Nakakinkintal a nagdisso ti bukot ti pala nga impasabatna iti barukong ni Martin. Napasanud daytoy.
Dimmarup manen ti inhiniero. Kasla agpakamatay. Sanud a sanud met ni Martin a nanglisi iti pala. Agingga a nakagtengda iti kanawan nga abaga ti penned.
Dinarundon ti inhiniero. Awanen ti paglisian ni Martin. Nagrukob idi paleken manen ni Engr. Salamanca.
Nagkallasawan ti pala. Iti pigsa ti panangiwasawas ti inhiniero, dina nabalanse ti bagina ket nanartarus a nagsuek iti lansad ti pagdissuoran ti danum ti penned.
Binurak ti kanalbuong ti apagkanito a pannakaimayeng ni Martin. Nadapig ti kanawan a bukotna. Nabibineg. Timmaliaw. Sirsirigen manen ni Carias.
Timmaray ni Martin iti rangkis iti ngatuen dagiti nakamada a bato iti paset ti penned a tartrabahuenda. Bimtak manen ti kanalbuong. Nagsarukigkig sa nadaleb ti baro.
Addaytan ni Carias! Inuray ni Martin ti sabali pay a kanalbuong ngem awan naurayna.
Rinugmaan ketdi ni Carias ti baro. Sinakayanna a dinanogdanog daytoy.
Inrukuas ni Martin ni Carias iti amin a pigsana. Nakaruk-at. Binalesna a dinanogdanog ni Carias.
Iti panagkutikutida, in-inut a naalus-os ni Martin iti rangkis. Nakaibbet ken Carias ket natnag iti lansad ti pagdissuoran ti danum. Natulid ti andamio a nakaisalatanna nga immuna.
Dagus a bimmangon ni Martin. Nabibineg ti sibubukel a bagina. Saan ketdi a nasaktan. Ngem nabuslon ti dara a pumpumsuak iti bakrang ken bukotna.
Nadlawna a sirsirigen manen ni Carias a nakatakder kadagiti nakamada a bato. Timmaray ni Martin a nagpababa iti gayadan ti penned. Inasakna ti agus ti danum nga agpababa. Kellaat a nadaleb daytoy.
Bimtak ti kanalbuong a kinagiddan ti ikkis ni Carias.
Nagballikid ni Martin a nangtaliaw ken Carias. Nakitana ni Carias a nakikuyog kadagiti narugnay a nakamada a bato a saan pay a naselselan iti halo a nagbatayan daytoy. Ginaburan dagiti bato iti lansad ti pagdissuoran ti danum ti penned!
Narikna ni Martin ti nadaras a panagkapsutna. In-inut a kimmusnaw ti panagkitana. Maadasanen iti dara.
Kellaat a nabatak. "Martin, barok..."
Nailasinna ni Lakay Manuel.
"Itaraydaka iti ospital, barok. Patangkenem 'ta nakemmo." Makasangsangit ti lakay.
Naallingag ti baro ti pukkaw: "Ni Engr. Salamanca, narung-o!"
Nagtuloy a nayagus ti darana a nailimog iti nasin-aw a danum ti ubbog nga agpababa.

Premiado a mannurat, inyalat ni ARNOLD PASCUAL JOSE ti Maikatlo a Gunggona iti Salip iti Ababa a Sarita (Iloko Division) ti 51st Don Carlos Palanca Memorial Awards, 2001. Fellow ti 29th UP National Writers Workshop a naangay iti Baguio City idi Abril 1997. Adun a sarita, daniw ken salaysayna ti naipablaak iti Bannawag. Sumagmamano metten a saritana ti naipablaak iti Liwayway. Sinuratna ti Somewhere Out There nga insalipna iti 1st Star Cinema Screenplay Writing Contest (2002). Inauna a bunga da Romeo Jose ken sigud a Caridad Pascual ti 56 Bacsil North, Laoag City. Advertising Deskman ti Liwayway Publishing, Inc. ken tesorero ti GUMIL Metro Manila. Agbirbirok pay laeng iti kaulesna.

Bunker 13


NAMINDUAN a naibaba ti ranggo ni Sarhento Juan Q. Mamaril, Sr. iti uneg laeng ti makabulan. Isu ti dati a Platoon Sergeant ti 3rd Recon Platoon, 5th Reconnaisance Battalion, 3rd Regiment, Philippine Army, Camp Abuloi, Mt. Silingan, Zamboanga del Norte. Dati a Technical Sergeant ngem naibaba iti Staff Sergeant ta napaneknekan a nangrames iti nakautiboda a babai a maatap a rebelde idi destino pay laeng idiay Cotabato. Kinamat dayta a kasona ditoy temporario a kampoda iti arsadanan ti Bantay Silingan ti Zamboanga del Norte nga agdama a destinona. Naibaba manen idi naminsan a kalman ta nag-AWOL. Ita, buck sergeant laengen ti ranggona. Saan ngarud a nakappapati ti daras a pannakaibaba ti ranggona ngem no labsen ti agsao, kasla kimat no ar-arigen ti pannakaproseso dagiti demotion papersna. Kuna ti chain of commandna a nasken a madusa a dagus tapno di tuladen ti dadduma a soldado aglalo dagiti adda iti babaenna! Rinuker nga NCO ti awagda kenkuana.

Kas nayon ti dusana, napusgan manen ni Sarhento Mamaril, Sr. a Sergeant of the Guard (SOG) dagiti guardia ti kampo iti dayta a rabii. Namitlon daytoy a pannakadutokna nga SOG iti makalawas. Lunes, Mierkoles sa ita manen, Biernes! Masuron ngem awan maaramidanna. Naiget ti bilin ti First Sergeantda nga uray no panay ti reklamona, di mapungtil ti pangngeddeng ti F/Sgtda: "...nayon ti dusam dayta, Mamaril! Para iti pagimbagam met laeng. Ta no ammom koma ti agsubli iti masnop nga oras... ngem rapas met ngamin dayta nakidiablo a sellangmo! Dika la agbain kadagiti ubbing a soldadom!

ITI yan ni Sarhento Mamaril a puon ti kayo iti abay ti pay phone, iti makanawanna a masanguanan, nalawag a makitana ti isasardeng ti six by six truck iti rabaw dagiti nagaplagen nga anniniwan dagiti naintar a kayo ti ipil-ipil iti pingir ti natapok a kalsada. Dimsaag dagiti soldado a napan nagkali iti dakkel nga abut a maaramid kano a swimming pool iti balay ti koronel a komandante ti kampo. Iti met masikiganna, adun ti aglabaslabas dita a soldado a mapanen mangmalem iti mess hall.

Maladawen iti panangalana iti 6 x 6 a trak iti motor pool a pangitulnogna kadagiti agguardia iti kampo. Sa mapan pay koma kumammet biit iti mess hall.

Kellaat a nagrarek ti saan a makita nga espiker a nakasab-it iti sanga ti naraber ti bulongna nga akasia iti masikigan a masanguananna. Di nabayag, nagbukel met la ti sonata nga imper-ak ti di makita nga espiker. Maysa a nainsoldaduan a musika a maaw-awagan iti 'retreat.' Apaman a bimmatad ti musika, amin a magmagna iti aglawlawna ket kasda la nagbalin nga estatua a bulon ti panangsangoda iti kayo a paggapuan ti musika sada nagsaludo. Ken ni Sarhento Mamaril, no mabalin dina ikaso dagita a kunkunada a kinaloyalista iti armada. Patpatiem dagita nga inaattit! inyikkis ti unegna. Isuda met ti mangipangpangulo iti linalanggong nga aramid. Shit! Agburburek manen ti barukongna. Kasta ti prinsipiona ket bay-anna koman ti agsaludo ta ituloynan ti sumrek iti mess hall ngem napilitan a nagsardeng ken nagsaludo met. Ipakitana lattan a kasla manakmanen a soldado. Nga agbalbaliwen. Total, ammona nga adu ti mata a naiturong ita kenkuana.

NI Major Zacarias Baltikaweng ti Field Officer of the Day (FOD) ita nga aldaw. Naragsakan ti sarhento ta dayta manen nga opisial ti nakaduty a kaduana iti napalpalabas a panagdutyna. Magustuan ti sarhento a kagiddan ti opisial nga agduty ta sadut daytoy a mangpasiar kadagiti guardia ti kampo lallalo iti rabii. Magustuanna ngamin ti agilad-ilad wenno agbuya iti black and white a telebision ti guard house. Aglalo no makaturogen daytoy, bay-anna lattan ni Mamaril a mapan manginspeksion kadagiti guardia a naipalawlaw iti kampo.

Nataenganen ti major. Abusta kasla naipasikig a bigao, dandani panay a purawen ti buokna. Taga-Iloilo ken produkto kano ti PMA. Nasuroken a disisiete aniosna iti serbisio militar ngem no namin-anon a nalabsalabsan iti promosion ngem anusanna la kanon agingga nga agretiro.

Daydi umuna a rabii a nakaduty ni Mamaril, inamin ti opisial dagiti atapenna a nagduduma a rason no apay a naimut ti promosion kenkuana. Inaminna a malaksid iti poor performancena kas opisial ti buyot, dakkel kano ti butengna a mangidaulo kadagiti operasion laban kadagiti kabusor ti turay. Nakasuan kano pay iti panagiwaras ken panagusar kadagiti maiparit nga agas nga agingga ita, di pay nasolbar a kasona. Ngem inaminna nga agar-aramat no dadduma a kas pagpaturedna no kasta a dumarup dagiti rebelde iti kampoda. Gapu iti dayta a kasona, isun ti kasla permanente a Field Officer of the Day a kas ita.

Kaay-ayona ketdi a kaes-estoria ni Sarhento Mamaril. Ammona ti kinatured ti sarhento. Imbilangna ngaruden ti sarhento a kabuddy! Nagbalin pay daytoy a kasla bannuar idi rinaut dagiti rebelde ti ili ti Ipil. Isu a dakkel a tulong dagita a meritorious performancena tapno timmulong a nangpalag-an iti pannakacourt martialna.

AGKARADAPEN ti sipnget. Numan pay naulep, nakadagdagaang ti panawen ta nagpukawen ti saggaysa a kurway ti angin. Ngumisngisit manen ti tangatang.

Kalpasan a bininsir ni Major Baltikaweng ti itsurana iti tipping a sarming ti guard house, tinurongna ti ridaw. Nagpagnapagna sana sinango dagiti nakalinia a soldado a guardia ti kampo iti sanguanan ti guard house. Ininspeksionna ida: Dinillawna a pinitik ti belt buckle ti maysa ta saan kano a nasilap. Kasta met dagiti kasla kakkali kano a kamotig a combat boot ti maysa. Nasken kano a mabalin a pagsarmingan a kas kadagiti combat bootna ta isuda kano ti parupa ti buyot kadagiti umay bumisita iti kampo. Nagsaludsod maipanggep iti chain of commandda ngem dina dinillaw no husto dagiti sungbatda wenno saan ta naragsaken no ammo dagiti guardia ti naganna a kas Officer of the Day!

Nanginspeksion pay iti dua nga M16A1 a ripleda ngem nalawag a dina ammo ti pulpulinglingenna ta dina pay ammo a guyoden ti charging handle ti igam. Kalpasanna, nagpatnga a nagdiskurso iti sanguanan dagiti guardia: "Tapno ammoyo," inrugina, "ita la a makakitaak iti sorry ass troop a kas kadakayo nangruna kadagiti dina pay ammo ti naganko a kas Officer of the Day!"

Nupay kasta a sorry ass troopda, inay-ayona met la ida a patademenda koma ti imatangda bayat ti panagguardiada ta adu latta dagitay mayaw-awan a kabusor a bumaba a rumaut iti kampo! Kasta met nga ammuenda koma nga umuna ti makitada sakbay a biraenda ta amangan kano no isu ti makitada ket tiraenda a dagus! Nageellek dagiti guardia iti kinunana ngem dagus nga indil-agna ti: Tennnn... huttt!!!

Nakakaradapen ti sipnget. Dandanin malpas ni Major Baltikaweng ti diskursona. Ibilbilinna kadagiti guardia a dida koma liplipatan ti challenge ken password ta dayta laeng a pamuspusan ti pannakaammoda no friendly wenno enemy ti sinno man nga umasideg iti puestoda.

"Sergeant Mamaril!" impukkaw ti major ken ni Mamaril nga agsigsigarilio iti sango ti lugan. Nalpasen ti major ti briefingna. "Makammokan kadakuada!"

Bayat ti panagkalabkab dagiti guardia iti likudan ti trak, tinangad ni Mamaril ti sumipsipnget a tangatang. Nabengbengen dagiti agkarkarayam nga ulep a mangdaldalungdong iti lulonan ti kampo. Agrairan dagiti lamok a sa la agpukaw no pumaut ti aplaw ti mariingriing a sumaggaysa a kurway ti angin. Pati dagiti uni ti
kuriat iti nabaybay-an a kataltalonan iti laksid ti nagsukot a barbed wire nga alad ti kampo, pumigpigsan dagiti arianggada iti lapayag ti sarhento. Iti met bandana sadiay, iti akikid ngem aspaltado a kalsada a kumamang iti ili ti Ipil, Zamboanga del Sur, makitanan dagiti saggaysa a silaw ti lugan a nalabit agpa-Ipilda.

"Lukdit! Yalistoyo!" indil-ag manen ti sarhento idi mabaybayag la ti dadduma a kumalay-at iti lugan. Agkikinnatilda pay la ngamin. Adda nalasinna a dua a guardia: da PFC Dumalneg ken PFC Bucros.

Dati a kameng ti platoonna da PFC Winston Dumalneg ken PFC Dominador Bucros. Bigao ti birngas ni PFC Bucros idi ta kasla napasikig a bigao. Malagipna nga awan kaasping ti kinatangken ti ulo ni PFC Bucros: uray pakadadaelanna basta ammona a rasonna, uray killo, agsebba latta a kasla simotsimot! Nalagipna met ti kinatured ni pimmutek a PFC Dumalneg iti pagbabakalan. Taga-Bontoc daytoy. Naminsanen a nakaduana idi adda nasagangda nga apon dagiti rebelde maysa a rabii a panagpatruliada idiay Siraway. Inupalna dagiti nagatras a kabusor. Kasla manen sadiay Ipil, Zamboanga del Sur, idi nauram ti ili, no di koma iti kinatured ni Dumalneg, nalabit adu ti nairisang a biag iti platoonna. Ti PFC ti nangmantinir iti kalibre trenta a masingganda a kasla Rambo a nangyabaday.

Isu a mismo ti nangirekomenda a makaawat koma ti PFC iti kangatuan a medalia ti kinatured ngem nadis-aprob. Military Merit Medal la ti naaproban a naalana. Dagidi ketdi opisial a mangnginum iti tuba iti baraksda a tagaopisina ti naaproban iti medalia a gold cross!

Nasayaat a soldado ni Dumalneg. No adda man pagkapsutanna, ti laeng kinakiting ti pasensiana. Dumapig latta no makarit. Idi laeng sangakalman, damag ti sarhento a nagastayanna tinudok ti maysa a kaeskuadna. Dayta ngata ti rason no apay nga indetailda ita a guardia iti perimeter ti kampo. Dusana siguro.

Imbilinna iti dua nga agtugawda iti sango ti lugan, iti abayna nga agmaneho. Awan innunida a tallo bayat ti panagmaneho ti sarhento iti akikid a kabisilan a naipaigid iti pagattao a barbed wire nga alad a naipalawlaw iti kampo. Kada malabsanda a bunker, mangibati ti sarhento iti asmang a guardia. Imbunongna dagiti guardia iti sangapulo ket dua a bunker agingga a da laengen Dumalneg ken Bucros ti nabati iti lugan.

"'Nodtoy ti bunker a postmi, sargent?" inamad ni Dumalneg idi agangay.

Ngem sakbay a nakasungbat ni Mamaril, nagunian met ni Bucros ti sarhento: "Datika a technical, 'ya? 'Pay a tagamanehokan? Gagangaykan a sargen! He-he-he..."

Kinusilapan ni Mamaril ni Bucros a nakatugaw iti abayna. "Dinak pagpagunian, private, ta madamaak nga agmanmaneho!" Iti panangikambiona iti sumang-at a lugan, inrantana pay nga indupag ti ungkay ti kambio iti tumeng ti PFC.

"Saanakon a private!" Awan respeto iti tono ni Bucros a nangapros iti tumengna. "'Pay ngamin a nademoteka?" Naapgad ti katawana a kasla manutsutil.
Pimmudot ni Mamaril. "'Wan pagbiangam, private!" Napukawnan ti masnop nga ugali ti maysa nga NCO. Saan koma a kasta ti ugalienna iti nababbaba ti ranggona ngem isu ngem nalagipna manen ti kasasaadna.

Kinudkod ti PFC ti teltelna bayat panagkatawana. "Maysaakon a PFC, sargen... saanen a private! Ken damdamagek laeng ket no apay a nademoteka!"

"'Nia ti kayat a sawen ti Private First Class, Bucros? No ammom ti kayatna a sawen, maysaka pay laeng a private!" makapungtoten ni Mamaril.

"Kangatuan a private! He-he... sakbay ti kabo!" Naapgad ti katawa ni Bucros.

"'Talnaka, bigao!" insalpika ni PFC Dumalneg a dumna iti tawa idinto a pinetpetanna ti putan ti saksaklotenna a kris a napidutna naminsan iti panagpatruliada idiay Siocon, Zamboanga del Norte. "Kusto ti kuna ni sarhento. Do not talk to the driver while the bus is in motion!"

"Kinnam, 'Gorot! Maysaka met..." inyingar ni Bucros. "Do not talk kano... pwe! Sa'n a sika ti kasasaok... 'Pakitam la a managluganka iti Rabbit no agawidka idiay kabambantayan a lugaryo, kinnam manen!"

Inlayat ni Dumalneg ti putan ti krisna tapno dapigenna koman ni Bucros ngem indil-ag ti sarhento a sumardengda. Nagtungpalda met.

Naulimekda a simmina a nagpakanigid iti ruburob a kabisilan ken nakaak-akikid a sumang-at a dalan. Bayat ti yuulimekda, pinikar ti sarhento ti lugan iti agpangato a baetan. Umuli ti dalan a kumamang iti tapaw ti turod a yan ti torre ti communication antennae ti kampo. Uray la manakriit dagiti maibalandra a bisil iti sirok ti lugan.

"Sadiay ti puestomi?" inamad ni PFC Bucros idi malasinna ti turongenda. "Nakabutbuteng dita a bunker numero trese ta kanayon kano a dita ti serkan dagiti rumaraut a tulisan!"

"'Niat' kabutengmo, tarkok?" impaggaak ni Dumalneg. "No adda ukel dagiti kabusor a Muslim, dakdakkel pay kenka, di met? Maysa pay, agsikigka lang, didakan masiritan, hehehe..."

"Kinnam 'ti maminribu, 'Gorot!"

“’Talnakayo!” indil-ag manen ni Mamaril. “’Su ngarud a pinilikayo a dua ta ammok a matengngelyo dayta a puesto no kas pagarigan marauttayo. Narigaten no masal-ittayo amin!”
“Wen g-gayam….” kinuna ni Bucros sana impunas ti bukot ti dakulapna kadagiti matana.
“A-apayen, private?” inamad ti sarhento idinto a pinainayadna ti lugan. Addadan iti tapaw.
“Malagipko ‘diay balay,” kinunana.
“’Da surat da ‘tang. Natay kanon ni lolak…”
“Kayatko koma ti agawid! Tapno masaksiak met ti pannakaitabonna ngem…”
“Dim’ patpatien ‘suna, sargent!” insalpika ni Dumalneg sa pimgaak. “Malingerna lang deta… Suitik isuna!”
“’Payso, sargennn..” kinunana sana siniko ni Dumalneg. “Tangna mo, ‘Gorot!”
Indissaag ti sarhento ida iti mismo a tapaw ti turod, iti amiananen ti kampo a yan ti natayag a radio antennae, iti mismo nga abay ti bunker numero trese. Kabaelan ti antena nga ipalapal iti ania man a langa ti mensahe agingga iti uray idiay AFP Headquarters ti Fort Aguinaldo, Q.C. Nakaul-ulimek ditoy malaksid kadagiti uni ti kuriat kada ania ditan nga insekto ti rabii. Adda pay saggaysa a taguob ti warang nga aso. Agpayso ti kuna itay ni PFC Bucros: no rumaut dagiti rebelde, kaay-ayoda a ditoy a paset ti sungadanda ta kayatda ngata a parmeken ti natayag nga antenna sakbay a serkenda ti kampo tapno saan a makapagpaarayat dagiti soldado. No di mariro ni Bucros, bayat iti agduan a tawen a kaaddana ditoy a kampo, namin-adun a daras a rinibbuotda daytoy a bunker ngem dida naserrek. Nupay adun ti naagawda nga armalayt dagiti soldado a guardia dita, dida nakastrek a pulos… Ngem nakaddadanag!
Linuktan ni Sarhento Mamaril ti ruangan ti nasurok a pagattao a barbed wire nga alad a nanglakub iti puon ti antena. Iti uneg ti alad, iti abay ti konkreto a puon ti antena, adda dita ti bunker 13. Sakbay a simrekda iti alad, binilang ni PFC Dumalneg ti dadduma pay a balonda a bala iti tallo nga ammunition box idinto a napan tines-
ting ti sarhento ti field telephone iti bunker. Inawaganna ti guard house ken dadduma pay a bunker ket loud and clear ti sungbatda agraman ti major nga FOD nga agbuybuya iti black & white TV iti guard house.
“Dua ribu a sumurok ti balayo,” impalagip ni Mamaril sakbay a rimmuar daytoy iti las-ud ti alad. “Patademenyo ti imatangyo aglalo no umulimek ti aglawlaw. No diyon mangngeg ti uni dagiti insekto, delikadon, kunayo. ‘Lalo kenka, Bucros… dumngegka ken Dumalneg!”
Nagtungtung-ed ni Dumalneg kadagiti bilin ti sarhento idinto a nakanganga laeng ni Bucros a kasla sabali ti inokupar ti isipna sa idi kuan simreken a bimmaba iti bunker.
“Dagitay ngay bala ti masinggan, sarg?” impalagip ni Dumalneg idi rumuaren ni Mamaril iti inaladan.
“Awan ti .50 kaliber a masinggan dita ta pinatarimaanda kano iti armorer!”
Napasanaltek laengen ti PFC. Nagpakadan ni Mamaril kalpasan ti bilinna ken ni Dumalneg nga umawag nga umawag iti guard house no kas pagarigan adda pakarikutanda.
Imbaga met ni Dumalneg a ni la PFC Bucros ti parikutna ta makulit kano. “Amangan no madunorko isuna…” kinunana.
“Anusamon, total, outrankmo isuna, okey?”
Nagtung-ed ni Dumalneg sana innayon idi adda malagipna. “Ngem awan met sinnenioran ditoy Mindanao, Sargen…”
“Basta!” Limmikuden ni Mamaril.
Sakbay a simmagpat ni Mamaril iti lugan, tinaliawna ti bunker iti laksid ti barbed wire nga alad. Nakitana ni PFC Bucros a nakatamdag iti pannakatawa ti bunker. Di koma iti bangir a tawa ti tamdagan ti loko ta sumango iti ruar ti perimeter! naitanamitimna.
Kinalay-atna ti lugan. Iti apagdarikmat, immaweren ti lugan a bimmaba iti kabisilan. Kasla itudona. No di nanglangeb, nalawag koma pay bassit ti aglawlaw. Dinagasna a linabsan ti bunker numero dos iti asideg ti main gate. Inseniasna dagiti ramayna a nagsinan-V iti nakapasungad a guardia iti luganna. Inngato met ti guardia ti tanganna a kas sungbatna iti SOG.
Simrek a dagus iti guard house apaman a nakadanon dita. Iniddep met a daras ti major ti TV a buybuyaenna apaman a nakitana ti SOGna. Nakatugawen daytoy iti folding cot. Nakabitinen ti dua a ripas ti moskiterona iti tinidtid a diding. Nakasaganan a maturog? Pinidut met ti sarhento ti maysa pay a cot sana inukrad.
“Okay aminen, sarhento?” inamad ti major bayat ti panangiparabawna iti maysa a bootna iti cot nga inukrad ni Mamaril iti abay ti cotna.
Nagtung-ed ti sarhento. “Yes,
“Good!” insungbat ti opisial idinto a nagkumeg. Inuyosna ti kurdon dagiti bootna. “Sikanto la bassiten ti makaammo a mangtsek kadagiti guards, ha, sergeant?” Nagilad. “Ken dinakon awagan pay iti sir, ta buddy kunam lattan! He-he…”
“W-Wen, s-si… wen.” Napangilangil ti sarhento ngem agpayso ti pattana itay a kasta manen ti kiddawen ti opisial. Imbes a gumura koma, naragsakan.
“Good! That’s my boy… Ngem riingennak latta no kasapulan. Madi ngamin ti bagbagik… He-he… ‘Da asawamon?”
“Maysan ti ubingko. ‘Da kano ‘diay Novaliches… iti lelangna.”
“Ni misismo?”
“Diak ammo ti yanna ita.”
“W-What? Oh, my God…”
Saanen a simmungbat ni Mamaril. Rimmuar iti guard house. Dina kayat a lagipen ti naudi a surat ni Corazon kenkuana. Dina ngamin napaw-itan iti kuarta nga abastoda nga agina iti tallo a nagsasaruno a bulan ket impakaammo ti asawana nga agbirok laengen iti pagbiagda nga agina iti uray ania a pamuspusan. Nga ikamangna ni Juniorda iti inana santo mapan kano agbirok iti trabahona idiay Pasay. Nanipud idin, dina idan pinawpaw-itan a nagmuliran metten ti isipna. Tallon a tawen a di nagaw-awid!
Nanindi iti sigarilio a pangpaksiatna kadagiti kasla alumpipinig a lamok a dimmuklos kenkuana. Nakasipsipnget ti naulep a tangatang. Nakadagdagaang pay ti panawen. Simmagpat a nagtugaw iti hood ti six by six. Impalawlawna ti panagkitana iti kasipngetan. Iti makanawanna, uray no immuring a sipnget dita a banda ta kakaykayuan, kasla mailadawanna iti panunotna ti naraniag nga ili ti Ipil. Nangruna iti kalye ti Rambuyong a nabistian kadagiti namaris a neon light ken puesto dagiti pasdek ti pagraragsakan.
Napaisem. Alas nuebe trentan iti relona. Di la mamin-ano ti oras. Trenta pay a minuto, bisitaennanton dagiti guardia. Masapul nga agridamda. No mabalin, dina koman inspeksionen ida ngem…
Dimteng ti alas dies, pinasiarna ti puesto dagiti guardiana. Uray ti bunker da Dumalneg, naridam ta adayo pay (nagnagna nga immuli iti turod) ket impukkaw a dagus ni Dumalneg ti Halt! Who’s there?
Inudina nga ininspeksion dagiti guardia ti main gate. Naduktalanna nga agsusugel dagiti guardia. Pinagungtanna ida. Idi saanen nga agrason dagiti namurmurayan a guardia, nagsubli iti kampo.
Matmaturog pay la ni Major Baltikaweng idi makasubli iti guard house. Kasla ubing ti opisial iti uneg ti moskiterona. Nakakukot daytoy a nangkawil kadagiti nagtinnaklub a dakulapna. Inyiladna iti cotna.
Nagalarma ti relona iti alas-tres iti parbangon ngem di pay nairidep. Gapu ta basol ti maturog a nakaduty? Ngem patpatienna dayta a regulasion! Bay-anna man dagita… A kas kadaytoy kaab-abayna ita. Opisial pay! Nakaduty a kas kenkuana ngem mayat ti urokna.
Pagam-ammuan, nagkiriring ti field telephone iti abayna. Ginammatanna a dagus ti telepono: “SOG here…”
“Sargen, kasapulanka ditoy trese!” Timek ni Dumalneg. “Darasem!” Imbagana a kasla kanon agballa ni Bucros. “Kayatna a paltogan ti bagina ket ipaturongna ti armalaytna kaniak no anawaek!” Innayon ni Dumalneg. “Darsem ti umay, sargen! Amangan no mapessatko pay ti tengngedna!”
“’Talnaka! Awan pessatem, Dumalneg! Maawatam? Adaywam laeng isuna. ‘Mayakon!” nayikkis ni Mamaril. Iti ruar, nagtupaken napigsa a tudo. Bumayakabak ti nabasa nga angin a nangparnuay iti napigsa nga apras a nangruros iti moskitero ti opisial.
Iti pigsa ti boses ni Mamaril ken iti kellaat ngata a pannakapuros ti moskitero a nangbungon kenkuana, bimmaringkuas ti opisial. Sinibbarutna ti moskitero a kasla nangtabukol iti ulona. Agar-aruyot ti katayna. “What the hell?” Tinangadna ti sarhento a bulon ti panangipigadna iti imana iti agaruyot a katay iti subsobna.
Impakaammo ti sarhento ti parikut ti bunker trese.
“Kabaelam a pagtalnaen de’ta a Bucros?” inamadna idinto a minulenglenganna ti napigsa nga aruyot ti tudo iti saluyabyab ti pan-aw nga atep ti guard house a maaranaaran ti napusasaw a bombilia ti kisame.
“W-Wen, kabaelak. Dikan umay pay…” insungbat ti sarhento ngem nalagipna a maymayat sa no umay met la ti opisial ta no adda dakes a mapasamak, ti opisial ti mataltal. Ta no di umay sa adda naalas a mapasamak, amangan no agpabrika met daytoy a bigao ket maidemote manen. Numona ta mangrugin nga agar-ari iti isipna ti aginana idiay Luzon.
“Kabaelam a tal’ga?” inulit manen ti maisugsugel pay la nga opisial.
Nakarit ti kinataona. Nagari ti kinatirongna a soldado. “Wen! Kabaelak no dayta laeng…Dika kasapulan idiay, s-sir.”
“That’s my boy! Ken buddy kunam lattan….” Inyiladna manen.
“Sargent, ‘maykannn!” immaweng manen ti boses ni PFC Dumalneg iti telepono. Ngem saanen a sinungbatan ti sarhento. Daras daytoy a rimmuar. Uray la nadingkalna ti bisikleta ti major a nakapasanggir iti pideg ti ridaw.
Napegges ti 6 x 6 a kimmamang iti turod a yan ti bunker numero trese.
Imparkingna ti lugan iti puon ti turod. Magmagna laengen nga umuli ta amangan no pasabtan ni PFC Bucros ti lugan no sumungad. Nain-nayad nga immuli.
Ngem napasungadan ni PFC Dumalneg. Nakapakleb daytoy iti ruangan ti alad. Nakasagana ti armalaytna. Aganges-anges iti dadakkel. Nupay nakadalungdong iti ponchona, kasla makitkita ti sarhento dagiti immagila a mata ti PFC.
“Nagbayagkan?” impasungad ni Dumalneg idinto a timmakder.
“’Yan ni Bucros?” inamadna ketdi a dagus a bulon ti iseserrekna iti ruangan.
“’Da ‘diay ruar ti bunker. Idiay bangir. Alaem ti riplek, sargen, amangan no…”
Inwadag ti sarhento ti armalayt. “Diak kasapulan dayta! ‘Ka ketdi ‘ta ruar. ‘Rayennakami dita!”
“Saan! Surotenka ta koberanka…”
“Inkan. Kabaelak!”
Pimmigsa ti bayakabak. Nagalisen ti daga. Pumitaken. Nababasan ti unipormena. Malammin payen. Ngem dina ikaskason dagita. Ti tadem ti obligasionna ti agar-arin kenkuana.
Iti bandana idiay, iti batog ti ili ti Ipil, agkaragilap dagiti kimat a sarunuen dagiti gurruod a kasla manggusgusod iti ili.
Babaen ti gilap ti kimat, nasirayanna ni PFC Bucros a nakalubsak iti sakaanan ti dua-puted a puon ti niog a pannakasarikedked ti foxhole. Kas kenkuana, awanan daytoy iti poncho. Nababasa metten. Ub-ubbaenna ti armalaytna.
“PFC Bucros?” pinagunian ni Mamaril. Nupay agpupungtot, pinalamiisna ti timekna. Nagmattider dita. Nasaysayaat no dina pay la as-asitgan.
Saan a simmungbat ni Bucros. Nagpusipos laeng sa timmakder. Sinangona ni Sarhento Mamaril. Immirut ti iggemna iti riplena. Ngem di nagsao.
“Sumungbatka, PFC Bucros,” kinuna manen ni Sarhento Mamaril.
Saan latta a naguni ti PFC. Gimmilap manen ti kimat. Nakita ni Mamaril ti pungtot kadagiti mata ni Bucros. Nakamurareg daytoy. Nakasagana ti tammudona iti gatilio ti armalaytna.
“Sisiak, Bucros, a kas makitam… Intad’ta uneg ti bunker ket nabasakan. Agpadatan a nababasa, he-he-he,” inyay-ayona. “’Tan. ’Mudtoy ’ta armalaytmo ta...”
Ngem di agkutkuti ti PFC. Nagtalinaed a naulimek. Natadem laeng dagiti matana a mangsipsiput iti amin a tignay ni Sarhento Mamaril.
Idi saan latta a sumungbat ni PFC Bucros, agpungtot metten ni Mamaril. Maatiananen ti pasensiana. Daytoy ketdin a private ti mangmangted iti pagsakitan ti ulo?
Immaddang nga umasideg ken ni Bucros. Saan a mangay-ayo ti liniana.
“Dika umasideg. Ballaaganka!” inyikkis ni Bucros. Impaturongna ti riplena iti sarhento. Nakasaganan ti tammudona a mangkalbit iti igam. Ngumarngariet daytoy.
Immaddang manen nga umasideg.
“Ulitek, dinak asitgan!” imballaag manen ni Bucros.
Nupay kasla mauramen ti sarhento gapu iti kinaawan-respeto a tono ti private a guardiana, napasardeng daytoy. Ngem agburburek latta ti darana. “Okay, Bucros, ‘nia kadi ti pakarikutam? ‘Pay a kastaka, ha? Sinal-itka!” Dina magawidanen a talaga ti pungtotna. Napangariet.
“Didak ngamin pagawiden!”
“Ta apay koma nga agawidka? Panay red alerttayo ditoy. ‘Mom nga awan ti palubosanda nga agbakbakasion no kastoy ti situasion. Uray no emerhensia!” impalawag ti sarhento.
“Kastay nakunak itay a natay ti lolak idiay Puzorrubio, Pangasinan! Ngem didak palubosan… Ngem apay ngarud a palubosanda met ti dadduma a makaawid? Awan pay minatayda ngem makaawidda met daras? A kas ken ni Kabo Gutierrez? Kasta unay lastogna ‘tay bigat a nagrubuat. Apay a kasta ti paglinteganda? Diak maawatan!”
Napasanaltek ni Sarhento Mamaril ta pudno ti atap ti PFC. Dagiti la naasideg kadagiti opisial ti makabakasion.
Napaanges iti nauneg ti sarhento. Ay-ayuenna laengen daytoy a guardiana: “Ba’am ta kasaokto ti FOD ta ipalawagnanto iti k-komander ti pakarikutam ta bareng no mapalubo…”
Ngem dina pay nalpas ti sawenna idi nakangngegda iti napigsa a pulikkaaw iti bangir ti bunker, iti ruangan ti alad. Ni Major Baltikaweng!
Madamdama pay, sumungaden ti nakapayong nga FOD iti yanda ken ni Bucros. Adda iti likudan ti maar-arakattot nga opisial ni PFC Dumalneg. Nasaripatpatan pay ti sarhento ti bisikleta a nakapasanggir iti ruangan ti alad. Nagbisikleta ti major a nagpabunker 13?
Apaman a nakadanon ni Baltikaweng iti abay ti sarhento, pinagsala a dagus ti opisial ti silaw ti flashlightna iti rupa ni PFC Bucros a kasla aginspeksion no nagshaved met la ti guardia.
“Ania ti problemam a kabullshitan ditoy, ha, guardia?” Napnuan autoridad ti bosesna. Inyawatna ti payongna ken ni PFC Dumalneg. Pinayongan ni Dumalneg ti FOD. Nagbannikes daytoy sana minatmatan ni PFC Bucros a kasna la inspeksionen sakbay a mapan agguardia.
“Ha?” inngarietna manen idi saan a sumungbat ni Bucros. Impigadpigadna dagiti napitakan a nasilap a combat bootna iti ruot iti sango idinto a kimpet ti abaga ni Mamaril. Nagsalasala ti lentena iti pakabuklan ni Bucros bayat ti panangipigadpigadna kadagiti bootna.
Panggep ti opisial nga asitgan ti PFC. Tapno agawennan ti paltogna!
Ngem nadlaw ni Bucros ti tignay ti opisial. Imbes a sumungbat, impaturongna ketdi ti igamna iti barukong ti opisial.
Nagsarimadeng ti FOD. Sa nagkatawa iti nalag-an ken manen, nagbannikes. Iti panunot ti opisial, Daytoy ketdin a private ti mangimameg a mangrakrak iti careerko? Sa adda manen naggilap: Amangan ta daytoyen ti tiansa a maital-o pay ti ranggok no mapasipikarko daytoy a karaho?
Tinaliawna ni Sarhento Mamaril iti abayna a malikudan. “Sumublikan ‘diay guard house ta siakon ti mak’ammo ditoy, buddy…” kasla paarasaas ti timekna a nangbilin iti sarhento.
Sakbay a nakasungbat ti sarhento, immaddang manen ti opisial nga umasideg ken ni PFC Bucros. Tallo nga automatik a kanalbaang ti impugso ti armalayt ni Bucros. Nadaleb a dagus ti opisial iti kapitakan!
Apagapaman a naikuleng ni Sarhento Mamaril. Iti apagdarikmat, linagtona ni Bucros idinto nga inarayat ni Dumalneg ti di agkutkutin nga FOD.
Nakiinnagaw ni Mamaril iti igam ni Bucros. Nagtultulatidda iti kapitakan. Ngem uray narapis ni Bucros, nadlaw ni Mamaril a napigsa daytoy. Nagsinnanggolda agingga iti ngarab ti foxhole. Pagam-ammuan, adda manen nanalbaang manipud iti igam a pagin-innagawan da Mamaril ken Bucros.
Madamdama pay, kasla awan aniamanna a timmakder ni Sarhento Mamaril. Agwingwingiwing daytoy. Ti la bukel dagiti matanan ti awanan iti pitak. Apagapaman a nagpanunot kalpasan a kinitana dagiti bangkay a naudatal iti kapitakan.
“Ginudas ni Bucros ti bukodna a biag!” kinunana ken ni Dumalneg.
Madamdama pay, immaweng ti sirena iti puseg ti kampo. Tanda dayta a maraut manen ti kampo ket nasken nga umarayatda iti paggapuan dagiti putok.
Nagpanunot a dagus ni Sarhento Mamaril. Idi kuan, pinidutna ti armalayt ni Bucros a naipilkat iti pitak sana binilin ni Dumalneg: “Kumlebka a nasayaat dita abut!” Inurayna a timpuak iti pagatsiket nga abut ni Dumalneg sa timmaray daytoy a nagturong iti alad iti batog ti communication antenna. Pinisangpisangna ti alad a tinatek iti bala agraman dagiti pagattao a karuotan iti ruar ti alad a batog ti antenna: iti barbed wire nga alad a paborito a sungadan dagiti kabusor no makalagipda a rumaut!
Rimmuar manipud iti napisangpisang a barbed wire sana tinatek manen ti puon ti konkreto nga antenna. Sana insaruno a pinaratupot ti bunker trese ket uray la natikaptikapan dagiti nagupedguped a puon ti niog a pannakadiding ti bunker. Kalpasanna, nagsubli a dagus iti likudan ti bunker, iti abut a nagrukoban ni Dumalneg. Sineniasanna a dagus ni Dumalneg a rumuaren daytoy iti abut sada simrek iti bunker ta napigsa pay laeng ti bayakabak.
Ngem adda nalagip ti sarhento. Binilinna ni Dumalneg sakbay a simmirokda iti bunker: “Inka uloden ti bangkay ni Bucros. Ipanmo dita abut a nagrukobam. Pagpaklebem iti rabaw ti sand bag. Pasanguem ‘idta ‘mianan a kasla nakiranget… Ulodemto met ti bangkay ni major ta ipanmo ditoy…” Intudona ti bassit a ridaw ti inasitganna a bunker. “Ipasangomto iti ruar ken asutemto ti .45na samonto punasan ti putanna. Ipaiggemmonto ti paltogna. Dimon damagen no apay ta maammuamto ‘ton agtulagta no madamdama…”
Iti ruar ti bunker, agsardengen ti bayakabak. Arimukamok laengen. Makadanag manen dagiti insekto agraman dagiti battog. Ngem napigsa pay laeng ti saggaysa a kurway ti lumamiisen nga angin. Dumarup manen dagiti lamok no kasta nga aginana a kumarayam ti pul-oy. Nupay naarusep ti uniporme ni Sarhento Mamaril, di pulos makarikna iti lammin wenno iti kagat ti ginasut ngata a lamok. Tumtumrem ketdi ti ling-etna a nailimog iti pitakpitak a rupana. Nanindi iti nakusep a sigarilio a pangbugawna kadagiti insekto a mangsusop iti darana.
Manipud iti puseg ti kampo, mangngegda dagiti kasla mairubruburob nga ikkis dagiti makina dagiti agsasaruno a head light ti lugan nga agturongen iti yanda. Ammo lattan ni Sarhento Mamaril a dagiti MP dagidiay ken dadduma pay a soldado nga umarayat ken agimbestiga kadagiti nangngegda a kanalbuong manipud iti bunker numero trese.
Sinaggaysa ti sarhento a tinaliaw dagiti nagsina ti lokasionna a bangkay. Sa nagtil-ay a nangwanawan iti abagatan a tawa ti foxhole. Kalpasanna, tinaliawna ni PFC Dumalneg a nakadumog iti suli: “Asidegen dagiti umarayat ken agimbestiga ditoy ‘yanta… PF-… K-Kabo Winston Dumalneg!” Inasitganna sana pinisel ti abaga daytoy. “Agtulagta a nas’yaat, barok, tapno agtunosto ti panagestoriata!”

Premiado a mannurat, tubo ti Dingras, Ilocos Norte ngem agnaeden iti Estados Unidos ni ART TOLENTINO IGNACIO. Kameng ti US Army a naidestino iti kontinente ti North America, Europa, Asia, South America ken Africa. Iti 18 a tawennan iti serbisio-militar, inyalatna ti adu a pammadayaw manipud iti militar ken iti nadumaduma a gunglo sibiko iti Hawaii, Oklahoma,
Colorado, Louisiana ken Germany.

Kunkunada (9):
@October 28, 2004 at 5:34 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

kursunada k la unay ti panagsursurat ni apo/manong art tolentino ignacio ta panay aksion. awan san mangatiw kenkuana ita a mannurat ti iluko. magustuaik pay dagiti nobela na a naipublih idiay bannawag. ania ngata no agnobela met ditoy RIMAT?

Cherry Bulido
agkragatang no dadduma ipa-itanda diay Hawaii ti rimat magasin.

@October 28, 2004 at 5:36 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

Wen ngarud, Cherry, mayat a talaga. Magustuak la ununayyyy.

@October 28, 2004 at 5:37 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

Alla, madi. Ananwen yo deta met a ATI? HUSSSSSSS

@October 29, 2004 at 2:47 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

kasla maymaysa ti nangipost ti adda iti ngato.

@November 24, 2004 at 8:19 AM ni Blogger asseng, kunana...

agyamankami iti komentom apo cherry bulido. nupay napalalo ti ayatmi nga agipablaak met iti nobela, marigatankami pay laeng ta kada bulan met pay laeng ti ruar ti magasin.

agyamankami iti panagbasbasa/panagsubscribeyo.


@November 27, 2005 at 9:59 PM ni Blogger Daniel/Rose, kunana...

Hi there Blogger, I was out searching for the latest information on IGAM and found your site. Although Bunker 13 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I see now why I found your page when I was looking for IGAM related information, and I'm glad I stopped by even though this isn't a perfect match. Great post. Thanks for the read!

@November 27, 2005 at 10:59 PM ni Blogger Daniel/Rose, kunana...

Hi there Blogger, I was out searching for the latest information on Easy Homebiz and found your site. Although Bunker 13 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I see now why I found your page when I was looking for Easy Homebiz related information, and I'm glad I stopped by even though this isn't a perfect match. Great post. Thanks for the read!

@December 4, 2005 at 4:27 AM ni Anonymous IGAM, kunana...

Hi there Blogger ! Great post you got here. I was out searching for the latest information on Internet Money and found your site. Although Bunker 13 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I found your page when I was looking for Internet Money related information. Check out our site as well. You'll find links to our business sites. Thanks for the read! Best regards, Rose and Daniel

@December 28, 2005 at 8:23 PM ni Anonymous Giving Away Money, kunana...

Hi there Blogger ! Great post you got here. I was out searching for the latest information on Giving Away Money and found your site. Although Bunker 13 wasn't exactly what I was lookiing for, it certainly got my attention and interest. I found your page when I was looking for Giving Away Money related information. Check out our site as well. You'll find links to our business sites. Thanks for the read! Best regards, Rose and Daniel

Post a Comment

<< Parupa


maysa a bin-i
darikmat nagsuyaab
daga nagbellad

billit nagumokanda
dagiti sanga

ay, nasalemsem
apros angin inaldaw
ubbog nalitnaw

taraok manok
napuskol kabikalan
ugsa nagsisim

baboy saongan
burias kimmamakam
igid karayan

sunggo nagkurab
pinungtilna a mais
bangkag ni inis

inassiwan ni
anton napana dalag
igat timmakiag

ay, naparagsit
adding ni ben bitbitna
ti tapingaran

nagsilo ni bong
ngem pugo imbulosna
adda piekna

tuktok nagango kayo
billit agumok

diro uyokan
masuoban pumanaw
piesta aglawlaw

ugsa alingo
bannatiran abuyo
awandan sunggo

kalbon dagiti
bantay di bimlad bin-i
suyaab kari

6 Middle Quirino Hill
2600 Baguio City

Kunkunada (0):

Post a Comment

<< Parupa


karadapek ti labus a turod
ikuy-adko dagiti kawweng a saka
karab-asek ti rangkis, idapadapko
'toy dakulap iti barukong
kumkumriiten a daga.
naibiat ti pika, naiturong
baetan nagtunged iti salogan
sinalputna ti dalan
naray-ab ti teppang.
naglinnudon ti riaw
nagtupa dagiti mata
nagpingki ti tured ken pigsa
(saka kontra saka
ima kontra ima
asug kontra asug)
naglantip ti ngirsi dagiti perreng
ket rimsua lutay ti panagkurno.
wen, aglusdoy ti al-al no agtikagen
ti ling-et a nayatang iti rengngat
a pagrusinganto ti di mapugtuan
bukel a babantot ti lubong!

25th March str.
#10 Filothei, Athens

Kunkunada (1):
@October 29, 2004 at 2:59 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

daytoy a daniw ket kasla napan nakigubat nga impanna amin a pempennekna a nakirinnupak. no yun-uneg pay a tingitingen, manglangitka saka umisem...

Post a Comment

<< Parupa


imarok ti kasual a sensilio iti ordinario a tiket:
birokenka iti panagallaalla dagiti dapan ken mata.

sawarenka iti angseg ti estero ken eskinita amangan
no kinarut-omnaka ti sanger a nangidadanesan kenka
ti ginebra wenno naikayabka iti "the old hometown"
a nakaibasingan ti butuan a dakulap ken limmandok
a gurong a no kua bibinegen ti agkiraos a boksit.

sapulenka iti tikkab ken buteg ti nalidem nga underpass:
awanka iti ayamuom ti sampagita ngem amangan
no kinilabbannaka ti kuto a naampiangen iti birtud
ti rugby wenno naibatekka iti rigis a nangilillili
iti kuttongi a bagi a nayindayon iti "tanginamo!"

amadenka met iti tig-ab ti padaya ti malakaniang
ken kongreso ken senado nupay inlemmengnaka
dagiti dusngiit ken dinnakulap ta diak met madawat
uray ti murkat wenno ti taba koma a naimilkat iti puraw
a mantel: ania ngata ti maris ti tagainep iti rennek?

damagek, wen, iti orasion ti baptistria no mano a krus
ti ibaklayko tapno umulog ket agpudno man
ti dios. mano nga ostia ti mangep-ep iti panagila
ken mano nga arak ti mangrennek iti ngatangata
ken mano a kandela ti mangibagnos iti panagkallautang?

adayoakon ngem awanka latta uray iti rengngat
ti kinelleng a mangur-uray iti ipupusay ti agnguynguy-a
a dawa: maipariten ti agdaliasat iti tambak ken bangkag
nga agtunged iti bun-as ti langgosti ken pasagad.
ay, kilgaenda uray ti ugaw nga agkamang met iti kalapaw!

agturongakon iti ragutok dagiti isla ken kabambantayan
amangan no sika ti dalipato ti buli wenno langsi
ti kayumanggi a dara a naisibog iti kayumanggi a daga
wenno sika ti tadem a nangusat iti ubing nga urat
wenno sika ti dung-aw dagiti ubbing met laeng a lua.

awanka iti saguday ti iket. awanka iti ayamuom
ti abril wenno mayo koma. awanka kadagiti sardam
a nagdayyeng dagiti bituen iti naslag a bulan. awanka
iti anek-ek ti parbangon wenno iti nagpasikal a bannawag
a nangipasngay iti sinamar. sadin' ti yanmo, imnas?

leppay ti abagak. aggarikgik ti bao ken sipet. agsanamtek
ti saltek: yur-uraynaka ti makatawen nga angpet ti mureng!

Villa, Sta. Teresita
3512 Cagayan

Kunkunada (0):

Post a Comment

<< Parupa

ISSUES | March 2003 || April 2003 || May 2003 || June 2003 || July 2003 || March 2004 || October 2004 || April 2005 |