rimatmag: June 2003

Gilingan

ani
Sarita ni JUAN B. QUIMBA

NUPAY adu a sicor ken tuoc ti sinagabac cabayatan ti panagturay dagiti Japones, ibilangco a nagasatac ta nagballigiac met la a nagbiroc iti linglingayco iti dadduma a canito.
Nagasatac pay ta nasapaac a nagawid idiay ilimi idi maiwaragawag ti panagbettac ti gubat iti Dumaya. Nacaal-alingget ti dalan nga agturong idiay ilimi ngem naispalac met la iti rigat. Narigatanac a nangipamuspusan iti panagsimpac idiay ilimi ta kellaat ngamin a pinanawac dagiti pagbasaac ket sinangoc ti biag ti maysa a mannalon. Ad-adda a simken caniac ti pannacasicor idi nagcamangcam cadagiti bambantay. Napadpadaanan pay la idi ti isusungad dagiti singkit. Ngem idi nacapagsimpa dagiti Japones iti ilimi, naguyugoycam met la a simmalog iti pagtaenganmi idiay away.
Daydi a napasamac ti nangted caniac iti gundaway a nanglang-ab met iti macaay-ayo a pul-oy ti biag. No maminsan, patiec pay a masapul nga ipecsac ti naimpusuan a panagyamanco ken ni lacay Istong gapu iti impaayna a tulong caniac iti panangtuntonco iti ania man a liwliwa cabayatan ti nalidem a panawen.
Caarrubami da lacay Istong. Nagdenna ti bangcagmi iti laud ti away. Ngem nagyamancam ketdi ta inkeddeng ti lacay ti panangbangonna iti balayda iti solarmi a yan met ti balaymi. Iti casta, adda met la asideg unay a caarrubami. Addayo ngamin ti balbalay idiay Maraparia nga awaymi ta caycayat metten dagiti tattao ti mangipatacder iti balayda iti yan ti bangcagda.
Cas malagipco, naragsac idi ti panagdedennami cada lacay Istong. Masansan nga umallatiw ti lacay iti balaymi nangnangruna iti sardam ket napaut ti panagsasaritada cadagiti dadackelco maipapan cadagiti adu a bambanag ngem nangnangruna met la iti panagtalon ken panagbangcag.
Awan met ti pamilawan ken ni baket Justa, ti asawa ni lacay Istong. Saan a nalaad ti buya ti baket ket casta met nga ad-adda a bigbigen ti nasayaat a cababalinna. Masansan idi nga umallatiwac idiay balayda no mairana nga adda naimas a sidaenda. Iti kinapudnona, caay-ayoc idi ti umallatiw idiay balayda gapu iti reggetco a makidendenna ken ni Caring, ti balasang nga anacda. Nadecket met caniac ni Caring.
Ngem nangin-inut a napaliiwmi ti dakes a cababalin ni lacay Istong. Naimut. Saanna a cayat ti agipabulod iti ania man a ramit a mabalin a sublaten dagiti caarrubana. Narigat a maaprosan ti sabali ti putan ti buneng, pasagad ken palana. Ad-adda pay a narigat a buloden ti nuang, pasagad ken caretonna. Casta met a saanna a cayat ti agpautang iti ania man nga adda cadacuada: bagas, nateng ken cuarta.
Iti sabali a bangir, nagaget nga agbulod iti aramatenna iti cadawyan a tamingen iti away. Iti kinapudnona, adun a rakemmi ti saanmi nga inar-aramat iti namin-adun a panagani ta binulod ida ni lacay Istong. Iti yanna a pagdacsan, malipatanna wenno saanna metten a cayat nga ipulang dagiti rakemmi. Rumsua ti dackel a paricutmi iti balay no mairana nga aggigiddan dagiti pagicaruanmi a mapan mangdutdot iti dua a rakem iti asideg ti sagumaymay ti cocina ngem gapu ta uppatcami a macabael nga agani, capilitan nga agbirok ti dua iti aramatenda a rakem cadagiti dadduma a caarrubami.
Adu ti masansan a buloden ni lacay Istong cadacami; paet, ragadi, paco, catam ken uray pay iti tali a masapulna no iwaywayna ti nuangna.
Iti naminsan nga aldaw, macapangpanganac manen iti cancanen. Ngem nairana nga awan ti nabayo a diketmi. Nagturongac iti balay da Caring ngem ni laeng lacay Istong ti nadanonco. Idi nangngegna ti gagarac, nagmuregreg ti lacay ket insungbatna nga awan met ti diketda. Ngem idi simmangpet ti asawana, adda met tinapongna nga inaramidda a cancanen.
Nanipud idin, laglagipec a kitaen ti uneg ti lata a pacaidulinan ti bagasmi. No bassiten ti diket iti lata, dardarasek ti mangiruar iti pagay a bayuec. Iti casta, saancam a maaw-awanan iti diket nga aramidenmi a cancanen.
Ngem naikeddeng la ngata a masapul a makilangenlangenak ken ni lacay Istong ken casta met iti caamaanna. Gapu ta siac met la ti naregget unay iti panagaramid ni Nanang iti cancanen, siac met la ti mapatudonan a mapan bumulod iti gilingan ta awan met ti gilinganmi. Cadagiti caarrubami, da lacay Istong ti addaan iti gilingan.
Nabannogac a nagarado iti bangcagmi iti naminsan nga agsapa. Idi nagawidac a napan naginana, nalagipco a nasayaat unay no agaramid ni Nanang iti cancanen tapno nalaclaca a maiwacsi ti bannogco. Dinardarasco ti nagturong iti balay da lacay Istong. Intudo ni Caring ti suli a nacaisimpaan ti bato a gilingan.
Ngem apagleppasco la a nagiling ti tallo a supa a diket nga inupran ni Nanang idi mangngegcon ti timec ni lacay Istong a naggapu met iti pagaraduan.
“Apay, sadino ti yan ‘tay gilingan nga incabilco dita suli? Nabannogac unay ket agaramidca coma iti cancanen, anacco,” kinuna ti lacay ken ni Caring.
“Immay binulod ni Periong ti gilingan, Tatang,” ti nangngegco met a sungbat ni Caring. “Ngem nabiit pay la ti immayna panangala ket saanna pay la ngata a nagiling ti aramidenda met a cancanen.”
“Ket datayo ketdin ti maawanan iti gilingan? Umallatiwca dita balay da Periong ket ibagam kencuana nga umayna ipulang ti gilingan ita met la a canito.”
Saancon nga inuray ti panagparang ni Caring iti balaymi. Saanco metten a pinumpunasan ti gilingan. Binaclayco ti bato ket dinardarasco ti napan nangipulang iti nagbulodac.
Nanipud idin, saancon a naitured a napan binulod ti gilingan da lacay Istong. Nasayaat pay ketdi daydi nga inaramid ti lacay ta naipapilit a gimmatangcami met iti bucbucodmi a gilingan apaman la nga adda nadamagmi nga aglaco idiay ili.
Ngem idi madamag ti cabsatco a nakiasawa idiay daya ti pananggatangmi iti gilingan, saan met a nagtactac a simmarungcar kadacami.
“Ne, nacagatangcay gayam iti gilingan, Periong,” inyangaw ti manangco. “Bulodec man iti sumagmamano la nga aldaw ta yaramidac met dagiti
caduac idiay balaymi iti ipaunegda a cancanen.”
Nupay saanco coma idi a cayat nga alaen ti cabsatco ti ipatpategco unay a gilingan, saanco met la a naitured a sinupiat ti dawatna. Ket caipapanan met ti panangbulod ni Manang ti panangtagicuanan iti bulodenna cadacami. Binulodna pay ti cabarbaro a callugongco idi impasiarna ti inaudi nga anacda. Ngem napalabasen ti uppat a bulan ket saanna pay la nga insubli ti binulodna. Ken uray pay ipulangna, mabalin a mapirpirsayen ti dacsanggasat a callugongco.
Nupay mabaincam coma unay a mapan bumulod iti ania man a ramit cada lacay Istong, napilitcam met laeng a mapan bumulod iti gilinganda iti sagpaminsan. Ngem saandacon a naibaon a mapan mangbaclay iti nasao a gilingan. Napatudonan lattan ti adic a lalaki a mapan bumulod iti gilingan idiay balay da lacay Istong. Ket iranana met ti umallatiw no mapanecnecanna nga awan ti lacay. Calpasan-na, dardarasenna met laeng a mapan isubli dagiti bato.
Ti cababalin ni lacay Istong ti nagbalin a nangnangruna nga ut-utobec no awan ti nasken a tamingec. Diac maiwacsi iti panunotco ti panangpabainna caniac iti naminsan idi binulodco ti gilinganda. Rimmusing ti napasnec a tarigagayco a bumales met iti lacay.
“Gapu ta napanecnecantay metten ti cababalin ti caarrubatay a lacay, nasaysayaat sa no saantay met a pabulodan iti ania man nga umayna kiddawen cadatayo,” inyarasaasco cada-
giti dadackelko cabayatan ti panagsasaritami iti naminsan a sardam.
Nakigtotac iti panagpaggaak ni Tatang.
“Nabayagen a dayta ti cayatko nga aramidentay coma,” inyabuloyna. “Masapul a malac-am met ti caarruba ti ipalpalac-amna cadatayo.”
Nagwingiwing ni Nanang. “Saan a casta ti rumbeng nga aramiden ti pudno a Cristiano,” imbalacadna. “Ipabulod met la dagiti umayna sublaten. Ngem laglagipem coma a mapan met la alaen ti binulodna apaman a malpasna nga aramaten.”
Nupay tinubngar ni Nanang ti wayatco iti panagibalesco coma ken ni lacay Istong, saanco a pinucaw ti namnamac. Ad-adda manen ti gurac iti lacay idi natingitingco a naliwayac pay ketdin ti umallatiw iti balayda gapu iti aramidna. Il-iliwek ti kanayon a kaad-dak iti sibay ni Caring. Nanipud iti daydi aldaw a panaggapuc idiay ciudad, napanecnecac a limmasbang ti caarrubami a balasang. Patiec pay ketdi idin nga ipatpategco ni Caring. Ngem ammoc met a nupay agballigiac a manggun-od iti ayat ti balasang, sisasagananto met la dagiti nagannac caniac a sumupiat iti panagcallaysami gapu iti saanda a cayat a cababalin ti catugangac a lalaki. Ken patiec pay a narigatminto met la a tuntonen ti ragsac. Cabayatan ti panangpampanunotco, ad-adda ketdi a naricnac ti gurac iti lacay.
Casla dimteng ti gundawayco a mangbales ken ni lacay Istong calpasan ti panagani. Nacagarut ngamin ti nuangna ket iti las-ud ti dua a lawas, nagistayan inaldaw a mapanna birbiroken cadagiti aw-away iti asideg ti pagnaedanmi. Dumayamudom idi ni Intong, anacna a baro, ta piliten met ti amana a mapan agbiroc iti napucaw nga ayup. Pinabasol ngamin ni Intong ti amana iti pannakagarut ti nuangda. Inlaco ngamin ti lacay ti nalagda a tali nga inaramid ti baro ket nagbanag a dagiti la narucop a tali ti inaramatda a pangiparnged iti nuangda.
Mangrugin a tactacawen laengen dagiti tattao ti nabati a pagay da lacay Istong iti taltalon. Saanda met a masango a mapan paguyoden nga idulin iti camaligda. Ken no masa-ngoda coma, awan met ti nuang a pagpaguyodda. Awan ti caarrubami a mayat nga agpabulod iti nuangna ken ni lacay Istong. Nasaysayaat no maiccan iti leccionna dayta a lacay, kinunada.
Simken met la ti asic iti lacay ket cabayatan iti panagpasiarna nga agbiroc iti nuangda, inawisco ni Caring a caduac a mapan iti taltalon. Impacoc ti nuangco iti pasagad ket inan-anusanmi a binunag dagiti nabati pay a pagayda.
Umis-isem ni lacay Istong idi simmarungcar iti balaymi iti daydi a rabii.
“Diac maiyebcas ti naimpusuan a panagyamanco cadacayo, pari, nangnangruna ken ni Periong,” kinuna ti lacay.
“Nalabit nga awan ti mabati iti pagaymi no saanda coma a naibunag iti camalig.”
“Saanmo a laglagipen dayta, pari,” insungbat met ni Tatang. “Casta la ti agbiag. Pagbibinnulodan ti adda a pagimbagan. Masapul nga agtitinnulong ti agcacaarruba.”
Nupay casta, nagalicacaac amangan no tubngaren ti lacay ti kinapasigco cadacuada. Saan a maicanada ti mangnamnama iti nasayaat a cababalin ti tao a cas ken ni lacay Istong. Ket casla pimmudno ti atapco idi masabatnac a mangbacbaclay iti gilinganda iti naminsan a malem.
Ngem napalag-anan ti ricnac idi mangngegco ti lacay.
"Ah, nasayaat met ta innalamon dayta gilingan," inrugina. "Nasarita caniac itay ni inam a cayatna ti agaramid iti cancanen. Indiayac met ti panangibaonna coma kenca nga umay mangala iti gilinganmi. Casta, baroc, saanca coma nga agalicaca nga umay mangala iti ania man a masapulyo nga adda cadacami. Nacagatangac pay iti landoc nga arado ket umaymo latta buloden no gay-atem a trabahuen ti inumam idiay abagatan. Ngem laglagipem, umaynacto met coma paranudan iti cancanen nga aramiden ni inam."
"Ne, Mang Periong, nalipatam ti putan ti gilingan," impacaammo ni Caring idi kinamacamnac, ket inyawatna ti ababa a cayo caniac. "Ken imbaga pay ni nanangmo caniac nga umayco cano tulongan nga agaramid iti cancanen. Casangaymo gayam ita nga aldaw ngem dimo man la impalagip caniac."
Calpasanna, immasideg ni Caring iti sikigac ket duacami a nagturong iti balaymi.

Immuna a naipablaak iti Bannawag idi Marso 27, 1950.


JUAN BEN QUIMBA, Pebrero 28, 1922 - Mayo 14, 2003. Agkidem no umisem nangruna no agkatawa. Numona ta narabaw ti iisemanna. Nalaing pay nga agpakatawa nupay kasla awan met ti panggepna nga agpakatawa. Awan ti di makalagip kenkuana no maipalagip ti Para Kiangan, sarita maipanggep iti nuang nga idi lumakayen ken awanen ti pigsana nga agtalon, maisagsaganan a mailako tapno maparti a para sida idiay Kiangan. Kas "higante iti Literatura Ilokana," impaay kenkuana ti GUMIL Filipinas (Gunglo dagiti Mannurat nga Ilokano iti Filipinas ken iti ballasiw-taaw) ti Pedro Bukaneg Award, ti kangatuan a pammadayaw a maited ti gunglo kadagiti mannurat nga Ilokano ken ti Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas para iti Iluko fiction manipud iti Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL). "Maragsakan dagiti annakko," kunana laeng no masaludsod no ania ti riknana maipanggep kadagitoy a pammadayaw kenkuana. Idi kainnuman ti RIMAT iti pagtaengan ti maysa kadagiti annakna, ni Dr. Pia Malanyaon iti Kamuning, Quezon City, napigsa pay laeng a kas nuang, a kas kunada. Ngem idi Mayo 14 itoy a tawen, bayat ti kaaddana idiay America, napanen idiay "Kiangan." Nasdaawkami no apay a nagsubli idiay idinto a sangkakunana a "mabuteng nga aglugan iti eroplano" ta dina matukod ti laing ti tao a mangpatayab iti landok. Gayam, ur-urayenna sadiay ti dadduma nga annakna tapno makipagindegdan iti America—a nabayag met a nagin-indeganna. Nagsubli iti Filipinas sumagmamano nga aldaw kalpasanna tapno maitabon met laeng iti patpatgenna a dagiti kabukbukodanna a Kiangan. (Pakauna ti Interbio ti RIMAT, Hunio 2003, panid 47)




Kunkunada (4):
@October 16, 2004 at 4:47 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

Nagpintas daytoy a sarita! Mailiwac iti away!



@December 23, 2012 at 1:21 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

[url=http://www.cheapcanadagooseparkas.ca]canada goose expedition[/url] It may not be an overnight proc . [url=http://www.busesbitermi.com]dr dre beats cheap[/url] Budnwk
http://www.christianlouboutindiscountsale.co.uk [url=http://www.ogrelarp.com]Canada Goose Shop[/url] Pzgtco [url=http://www.pandorajewelryukonsale.co.uk]pandora store[/url]



@December 24, 2012 at 4:19 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

[url=http://www.cheapcanadagooseparkas.ca]canada goose hybridge[/url] Of course this is much easier if you have a friend who's actually in the show, but a civilized chat with a Bulgarian waif should do the trick. [url=http://www.busesbitermi.com]dr dre beats cheap[/url] Aebuox
http://www.christianlouboutindiscountsale.co.uk [url=http://www.ogrelarp.com]Canada Goose Jacken[/url] Gzxpxl [url=http://www.pandorajewelryukonsale.co.uk]pandora bracelets sale[/url]



@December 25, 2012 at 6:25 AM ni Anonymous Anonymous, kunana...

[url=http://www.cheapcanadagooseparkas.ca]canada goose outlet[/url] Last month she was awarded an honorary doctorate from a UK university for her work promoting breast cancer awareness. [url=http://www.busesbitermi.com]dr dre beats heartbeats cheap[/url] Jgssff
[url=http://www.christianlouboutindiscountsale.co.uk]christian louboutin outlet online[/url] [url=http://www.ogrelarp.com]Canada Goose Jacken outlet[/url] Epzgkb [url=http://www.pandorajewelryukonsale.co.uk]pandora jewellery[/url]





Post a Comment



<< Parupa




Natukkol ti Aklo, Abalayan!

kaniogan
Sarita ni BENJAMIN L. VIERNES

NASIPUTANNA ti iruruar dagiti kapurokanna iti panganan a nabalawbawan iti palapala. Saandan a nagsubli iti pagsasalaan. Siinayadda a nagturong iti linong ti kawayan iti laud ti balay a yan dagiti dadduma a kapurokanda a di pay nangan.
Kinagat ni Tata Diciong ti akimbaba a bibigna. Nagturong iti yan dagiti atitiddog a napagsisilpo a lamisaan a panganan. Awan man ngata ti lugardan, naisipna. Uray dua laeng, a, ti maisango no kas pangarigan adda. Timmannawag. Aglilinnipiten dagiti sisasango. Nadlawna ti ginaramugam a panagkammet dagiti mangmangan. Awan pay ti pinggan dagiti dadduma. Nagwingiwing ni Tata Diciong. Nagalas met ti ugali dagiti tagaditoyen, nakunana.
Timmangad. Agtindeken. Nagsakuntip, sinurotna dagiti kapurokanna. Immisem idi dumteng iti yanda. Namaga ti isem nga insubad dagiti kapurokanna. Ta kasano koma a makaisemda iti naragsak no mabisindan?
Piniselna ti takiag ti maysa kadagiti nadanonna. “Aganustay la bassit, pari… tata… ama… manong…” sinaggaysana a kinita ida. “Maawatanyo met ngata… nakababain met no sumrekak ditoy tapno tenglek ti isasango dagiti mangan. Nakababain kadagiti nababayan, amangan no sabali ti pagawatanda…”
“Ania ketdin ni Diciong,” insungbat a dagus ti maysa a kalakayan. “Adu la amin a pakariribukam. Bay-am kad’ latta. Tamingem ketdi dagiti dadduma, ket ne, adun sa pay la ti agsangpet…”
“Wen ngarud, ama,” inwarasna ti panagkitana. “Ay, ni apo hepe ngay? Apay nga awan metten a makitak? Di met adda ditoy itay?”
“Nagturong dita, tata,” intudo ti maysa a baro ti bit-ang.
Ammo ni Tata Diciong nga adda garreta iti ungto ti bit-ang. Naawatanna a dagus no apay a nagturong dita ti hepe. Mabisin met ngata unayen, naisipna. Nakababain pay ketdin, numona ta isu ti padrino…
Tinaliawna dagiti kasarsaritana. “Uray ta makasangotay met ngatan iti sumaruno a puni,” impanamnamana. “Yanustay kad’ pay bassit… ama… kaka…” piniselna manen ti abaga ti kadennana a baro. Kalpasanna, dinawatna ti panangpanawna pay laeng kadakuada ta kitaenna met dagiti dadduma a kailianda a kinakuyogda idi kalman ken dagitay simmangpet tay bigat. Nagsubli iti pagsasalaan.
Masapul a kasaritana ni Julian, ti nobio a kaanakanna. Kababain unayen ti kasasaadda. Masapul nga ipakaammona met ti kasasaadda a nalalakian, ket no kumanunong ni Julian, uray in-inutenna nga ipasango dagiti dadduma iti kosina. Ngem amangan no addanto masao dagiti nababaian no kasta ti aramidenda. Isut’ gapuna a masapul a kasaona ni Julian.
Nasaripatpatan ni Tata Diciong ni Julian iti maysa a suli a makisarsarita kadagiti babbaro a kapurokan ni Chedeng, ti nobia. Nakilinnipit. Inyadayona ti kaanakanna.
“Kasano daytoy, Julian?” dinamagna a dagus apaman a nakaruarda iti pagsasalaan. “Aldawton ngem awan pay ti nakasango kadagiti kakaduatayo. Ammok a mabisinda unayen… taparanen, a, ti rupa…”
Saan a nakasungbat a dagus ni Julian. Ammona met dayta a banag. Nadlawna itay makisarsairta kadagiti kailianna a babbaro. Naalsem ti rupada ken yaw-awanda ti pannakadlawda iti bisin. di met la ngaminen aggibus dagiti kapurokan da Chedeng nga iserrek ti ulitegna iti panganan; mabain met dagiti kapurokan da Tata Diciong nga agdarasudos a sumrek, uray imbaon idan dagiti adda iti ruar a mangkita kadagiti di pay nangan. Ken maysa pay, inawis la ida dagiti nalalakian, ket ti pay uliteg ni Chedeng ti agtakder iti ruangan ti panganan. Ti pagdaksanna, awanton ti lugarda no makasango amin dagiti iserrek ti uliteg ni Chedeng.
No asideg la ti naggapuanda a purok, nalabit a nagawiddan. Ngem adayo ti ilida. Saan a nalaka ti agawid. Ken dida maitured nga aramiden daytoy. Mabainda a mangipakita ti saan a mayannatup ta ad-addanto a mapasakitan dagiti agpasken. Isu a makiinnanusda laengen. Ammo ni Julian dayta.
“Sika la koman ti makaammo kadakuada, tata,” kinunana iti ulitegna. “Ipasangom idan, a, no adda lugarda, ne, adu pay met ti sabali a sangaili a sanguenmi ken ni Chedeng…”
Kiddawen koma ni Tata Diciong nga iti la koma kosina ti pangipasanguanna kadagiti dadduma ngem dina met la intuloy dayta a wayatna. Nadlawna a nanayonan manen ti pakakumikoman ti kaanakanna. Maysa pay, di rumbeng ti aramidenna. Sabali nga ili ti yanda. Amangan no adda makuna dagiti umayda pangasawaan.
Kinita ni Tata Diciong ti pagsasalaan. Nakitana ni Chedeng a makisarsarita iti baket ken sumagmamano a babbalasang.
“Ammo ni Chedeng ti kasasaad dagiti naggapu iti ilitayo?”
“Diak la ammo, tata,” insungbat ni Julian. Tinaliawna ni Chedeng a makisarsarita iti madrina. “Nangngegko met a kasla adu pay ti saan a nakasango kadagiti babbalasang a kinakuyog ti madrina.”
“Dagidiay a babbai?” kinita ni Tata Diciong dagiti nakarupanget a babbalasang iti maysa a suli. “Dagidiay aginmimikki a pilienda pay ti kasalada? Dida pay pinadayawan ni Sidro. Daydiay man ti agimpipili, daydiay agpapaid. Di pay ket nagsalan ni Sidro iti bainna.”
“Tata…”
“Kasano a makasango dagita ket agpilida met iti panganan? Idiay kano ngato ti kayatda. Agbirokda pay ketdi iti naimas a sida! Ay apo! Ammok pay ngay no di padak met la nga agsidsida iti saluyot ken agdepdeppel iti bugguong.”
“Tata… amangan no adda makangngeg a kabagian ni Chedeng… nakababain…” kimmita ni Julian iti aglawlaw.
Kinita ni Tata Diciong ti kaanakanna. Agpakpakaasi dagiti mata ni Julian. Immanges ti lakay iti nauneg. “Pudno a mabainak unayen kadagiti kailiantayo,” kinunana. “Pilpilitek payen a papuskolen ti rupak. ‘Imbag koma no maituredda met ti ginagaramugam nga aramid. Ni apo hepe… ti padrino…”
“Di kadi met pinasango ni Chedeng itay, tata?”
“Nagawan ket a panunotmon. Kasano a makasango no kasdiay dagiti kasangona? Gaw-aten ken kammeten dagiti ubbing ti naipatengnga a lauya. Mabainak pay ketdi ta awanen ni hepe. Nagturong kano dita garreta.”
“Kasaritak ngarud ni Chedeng, tata,” kinuna ni Julian ket timmallikuden.
Immanges iti nauneg ni Tata Diciong. Agligsayen! Di pay la nangan dagiti kapurokanda! Dakkel ti gurana iti uliteg ni Chedeng! No saan a gapu ti kinapangas ti uliteg ni Chedeng, saan koma a kasta ti kinarikut ti kasasaadda!
Ti ngamin uliteg ni Chedeng ti kasla mangituray kadagiti kabagian ken dadakkel ni Chedeng. Nadlaw pay ni Tata Diciong dayta idi dumanonda a mangasawa ken ni Chedeng.
“Namnamaek nga adunto ti sangaili, abalayan,” kinuna idi ti uliteg ni Chedeng. “Masapul a dakkel a boda ti maaramid. Masapul a maysa a baka, tallo a baboy ken lima a kalding.”
Nadagsen unay dayta a kinidddaw ti uliteg ni Chedeng nga ibaklay ni Tata Diciong. Tinaraken ken pinadakkelna ni Julian ta naulila la ngarud daytoy idi bassit pay laeng. Ita, isu ti mangyasawa ken ni Julian. Awan ti sabali a kasinnaranayna. Uray no kasta, inawatna ti impabaklay ti uliteg ni Chedeng - impagpagapuna laengen iti nagaget a kaanakanna ken iti madlawna a kinasingpet met ni Chedeng. Uray ta adu met bassit ti naurnong ni Julian.
“Mano met ngay ti maitulongyo, abalayan? No namnamaenyo nga adunto ti sangailitayo, di mangisaganatayo ngarud iti nawadwad bassit…”
“Ah, ti pannakabagimi a nababayan? Addanto dua a baboy ken tallo kaban a bagas. Siakto ti sumungbat kadagitoy.”
Ngem idi simmangpet da Tata Diciong idi kalman, dua nga agadi iti burias ti intalek ti uliteg ni Chedeng kadakuada a mainayon iti sagana. Ala, awan ti aniamanna, nakuna laengen ni Tata Diciong idi, ta dinto met la maaramat dagitoy.
Ngem nagbiddut ni Tata Diciong. Iti dayta met la a malem, simmangpet dagiti kabagian ni Chedeng a naggapu kadagiti sabali a purok. Imbilin ti uliteg ni Chedeng ti pannakaparti ti maysa a baboy. Ket nairugin ti panagpadayada. Kasla immarak a kuton dagiti kaarruba. Di pay la nairugi ti pasala, naibusen ti karne.
Itay man parbangonen, idi makaulog dagiti mapan iti simbaan, nairugi manen ti puni; ket agingga ita, di pay nagressat ti pannakayulog dagiti sida manipud iti kosina! Adu pay ti pinailasin ti uliteg ni Chedeng ket naipatulod dagita iti balay ti kaarruba a yan kano dagiti dadduma a sangaili!
Tinurong ni Tata Diciong ti kosina. Masapul a kasaona ti kosinero tapno ammona ti rumbeng nga aramidenna.
“Nganngani matukkol ti aklon, Diciong,” kinuna ti lakay a kosinero. “Dudua laengen a puni ti pakaipaayan ti sida. Awan met ngarud ti lutuenen.”
“Ala, tenglenyo ngarud ti pannakaiwaras ti sida, isardengyo,” inkeddeng a dagus ni Tata Diciong. Immulog. Nagdar-osanna ti yan dagiti agipumpuni. Kinissiimanna ida. “Pasardengyo pay laeng. Umaykonto ibilin ti panagidasaryo,” kinunana.
Sirurupanget ni Tata Diciong a rimmuar iti panganan. Masapul nga ipasangonan dagiti sangailina! Nasabatna ti nobia.
“Madanaganak, Chedeng,” kinunana.
“Wen kano ngarud, tata. Nakuna ni Julian itay nga awan pay ti nangan kadagiti sangilitayo a naggapu idiay…”
“Uray koma no maysa. Ngem isudan ti ipasangok ita…”
“Napanak iti yanda ngem awanda metten!”
Tinaliaw ni Tata Diciong ti sirok ti kawayan. Pudno nga awanen dagiti kailinda! Nakaemna ti sangina.
Nangngegda ti arimbangaw dagiti sisasano iti panganan. “Apay, natukkol kadin ti akloyo, abalayan? Saanen a matarimaan? Ala, uray asinen, a, ti iwarasyo. Hoy, abalayan, pudno nga awanen? Uray no dagiti la kidkid ti danumanyo nga agpaay a digo. Mangasawakayo la a matuktukkolan iti aklo!”
Kasla napapispisan a sitatakder ni Tata Diciong iti nangngegna. Kinitana ni Chedeng. Nagdumog ni Chedeng. Idi agpusipos ni Tata Diciong tapno mapan iti yan dagiti aglalaaw, nakitana nga umul-ulin ti uliteg ni Chedeng nga agturong iti kosina. Inkugtar ti uliteg ni Chedeng ti dulang a naiserra iti ridaw ti kosina. Simmaruno metten ni Tata Diciong nga immuli. Simmurot ni Chedeng a kasta unay ti kebbakebbana.
“Ania ti kastoy a maar-aramid?” imper-ak ti uliteg ni Chedeng iti kosinero. “Dimo kadi ammo nga adda sangailik a nakasango? Lungsotenyo dagiti naluto? Asino ti naginnanakem a nangbilin kadakayo a tenglenyo ti sida?”
“Abalayan,” kinuna ni Tata Diciong, “siak ti nangibilin iti kastoy a maaramid.”
Nagpusipos ti uliteg ni Chedeng. Rumrumsik dagiti matana. “Ania metten, abalayan, ibabainnak metten?”
“Kastoy nay, abalayan,” nababa ti timek ni Tata Diciong. “Itay pay laeng a palpaliiwek dagiti mangan. Bin-ig a tagaditoy. Nasayaat unay tapno awan ti masaritada maipapan kadakami. Ngem nairugi pay la itay bigbigat ti panagpakantayo ket adu manen dagiti ag-
pidua… idinto nga adu pay dagiti saan a nakasango.”
Nagkusipet ti uliteg ni Chedeng. “Ania ti pangipagarupam kadagiti kapurokak? Addan sa ketdi kayatmo, abalayan?”
Nagsanud ni Tata Diciong. “Saanta koma nga agriri, abalayan. Data ti pannakaama. Diak mairusok ti agaramid iti pagsubanganta. Diak kayat a panunotento ni Chedeng a siak ti ma-
ngirugi iti riribuk. Saanko a dangilen ti dayawyo a pakaikamanganmi…”
Tepteppelan ni Tata Diciong ti lumlumbuaken a pungtotna. No adda pay nadagsen nga isawang ti uliteg ni Chedeng, saanen nga agpalabas. Pagammuan, adda nangguyod iti
takiagna. Ni Julian.
“Tata, pangngaasim koma… Agbuybuyan dagiti tao. Umulogtan. Uray ta nakasaritakon dagiti kailiantayo…” Nagsinnabat dagiti matada nga aguliteg. Kinitana met ni Chedeng. Agpakpakaasi dagiti mata ti asawa ti kaanakanna. Nagdumog ket immulogdan.
Nasdaaw ti pannakakitana nga agsasalan dagiti kailianda. Immasideg kenkuana ti hepe.
“Addan sa naaramid, Diciong?”
kinuna ti hepe.
“Madanaganak, hepe, ta dikay pay nangan.”
Iniggaman ti padrino ti abaga ni Tata Diciong. “Ay, adu la amin a pagdandanagam,” inyarasaasna. “Napankami idiay garreta. Nagpalukatkami iti sardinas. No adda ketdi parikutmo a sabali, agunika latta. Ammom metten a masapul nga agsisinnaranaytayo.”
Minatamatan ni Tata Diciong ti kasarsaritana. Sana tinaliaw dagiti kailianna ken kapurokanda a siraragsaken a mangal-allop kadagiti babbalasang. Awanen ti ania man a pakadanaganna. Pagammuan, nagrimat dagiti matana. “Wen, masapulko ti tulongyo, hepe… inton umayda makipakating inton malem…” Inawidna ti hepe ket inasitganda dagiti agraragsak.
“Agsasalatayo! Agsasalatayo!”
kinuna ni Tata Diciong ket napandan nangala iti isalada. “Toka, maestro… toka! Daytay man maysa a pagling-etanmi… maysa a balse…”
Kasla awanen ti ir-iruken ni Tata Diciong. Inlungalongna dagiti babbaro ken babbalasang. Nagsasalada agingga iti dandani maikatlo iti malem.
“Mabalinen ti panagpakating,”
kinuna ni Tata Diciong idi madlawna ti oras. Sinapulna dagiti dadakkel ni Chedeng.
“Kasano, abalayan,” kinunana. “Malem sa unayen… Diak met kayat a gupden daytoy a ragragsak… ngem malemto unayen no ditay mapan agpapakating. Ti man kunak, abalayan, pagsalaenyo man pay maminsan dagiti annak, satayonto agrubuat. Mabalin, abalayan?”
“Ay wen, abalayan!” insungbat ti baket ken lakay.
Naaramid ti panagsala da Julian ken Chedeng. Naipatayab ti Dungdungnguenkanto Unay ket kasta unay ti sipsipat ken iriag dagiti nagbuya. Nakipaglalaaw met ni Tata Diciong. Kasta unay met ti sarigsig ti uliteg ni Chedeng a kasla ipakitana nga isu ti nagballigi iti daytoy nga aldaw a panagkallaysa ti kaanakanna.
Nalpas ti panagsala dagiti nagkallaysa. Inasitgan ni Tata Diciong ti uliteg ni Chedeng. “Abalayan,”
kinunana a siiisem, “nagsaritaanmin kada abalayan ti ipapantayon idiay ilimi… Ipanguluam koma dagiti umay makipakating.”
Tallo a trak ti naglugananda a nagturong iti ili da Tata Diciong iti
amianan. Saan pay met unay malem idi makasangpetda. Maysa a banda ti biolin, gitara ken kutibeng ti simmabat kadakuada.
Saan a naarkosan ti paraangan. Ngem nadalus. Adu ti naisagana a tugaw. “Bassit unay ti sangpetantayo, abalayan,” kinuna ni Tata Diciong iti uliteg ni Chedeng. “Ngem umulitayo tapno agraragsaktayo.”
Saan a pinagtugaw dagiti babbalasang dagiti babbaro a kapurokan da Chedeng. Kasta met dagiti lallakay a kapurokan ti nobio; insalada met dagiti babbaket a naggapu iti away ti nobia.
Maragsakan unay ni Tata Diciong. Madlawna a kasla mailablabeg ti uliteg ni Chedeng. Naituloy ti panagraragsakda agingga iti dandanin sumipnget. Nagpatengnga ni Tata Diciong.
“Abalayan ken gagayyem,”
kinunana iti napakumbaba a timek, “isardengtayo pay ti ragragsak. Ammok a nabannogtayon. Ken naladawen ti oras. Adda bassit saganami, abalayan…”
Timmaliaw iti ridaw ket nakita ti amin ti hepe a sitatapaya iti bandehado a naglaon iti kilawen a kalding. Sineniasan ni Tata Diciong dagiti kapurokanna a babbaro.
Sangsangkagiddan dagitoy a nangbagkat kadagiti lamisaan ket pinagsisilpoda iti tengnga ti balay. Iti di mamedmedan nga ulimek, napunianen ti lamisaan ta timmulong dagiti babbaro ken babbalasang a kapurokan ni Tata Diciong.
“Alan, abalayan,” inasitgan ni Tata Diciong ti uliteg ni Chedeng. Pumpunuanyo laengen ti kinanumomi a naikamang kadakayo. Idauluanyo koma idan, abalayan… Ay, aguraykayo gayam! Basi, Itong! Yegmo man ‘tay putong ta ramanan ni abalayan!”
Kasla nasukaan ti rupa ti uliteg ni Chedeng. Saan a makaperreng. Sikikita aminen dagiti sangaili kenkuana. Kasla agam-ammangaw, inawatna ti sudo ti basi sana intumba.
“Alan, abalayan,” ginuyod ni Tata Diciong, “padayawam koma met ti kinanumomi…”
“Wen, abalayan,” namaga ti sungbat ti uliteg ni Chedeng. Nagsabat dagiti matada iti hepe. “Hepe, agabayta,” nakunana laengen ta kasta unayen ti tarabangna.
“Sus, dakami ket ti pagdanagamon, abalayan,” insungbat ti padrino. “Tagaditoyak, abalayan. Makipagsangailiak kadakayo… Bay-annakami laeng kadi ta dakami ti agpasken!”
Nagtitinaliaw dagiti kapurokan ni Chedeng a nakaawat iti anag ti maar-aramid. Sibabain, nagtugaw ti uliteg ni Chedeng iti panganan.
Umay-ayek-ek ni Tata Diciong a nagturong iti kosina. Sinaruno ni Julian. “Diak man impagarup, tata!” nayesngaw ni Julian a kasta unay ti mulagatna. “Kasano ti inaramidmo? Dika man la inkissiim kaniakon!”
“Nangibaonak pay la itay aldaw ti umay agisagana,” nagkatawa ni Tata Diciong. Tinaliawna ni Chedeng a simmurot met iti kosina.
“Agyamanak, tata,” kinuna ni Chedeng. “Ilutna a dinanto malipatan. Nasayaat tapno agnakem!”

Immuna a naipablaak iti Bannawag idi 1950s.


Maysa kadagiti kagagetan a mannurat iti Bannawag idi dekada 1950, malaglagip daydi BENJAMIN L. VIERNES kadagiti napintas a sarita ken salaysayna, nangruna ti atiddog nga “Asiak Payen a Maidasay.” Naglatak pay a radio scriptwriter, direktor ken manager iti nasional nga estasion ti radio iti Manila. Tubo ti Urdaneta, Pangasinan, ni BLV ti pundador ti Kutibeng, grupo dagiti mannurat iti Iloko, a nabangon idi 1958-1959, iti Manila.




Kunkunada (1):
@October 16, 2004 at 1:50 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

test





Post a Comment



<< Parupa




Uppat a Daniw

1. dagiti aglaglaga

ti Dios . . .
umis-isem
iti kullapit
a barukong
dagiti aglaglaga
iti ikamen
dagiti mabennat
a kismay
ti anges

2. iti siudad

. . . agsangsangit
dagiti pusa
a di pay nagmata
a naibasura
iti estero
Immangesak iti nauneg.
Intuloyko ti nagna.

3. ladawan ti rikna

immisem ti ubing
iti paladpad ti tawa
a mangbuybuya
iti panagtedted
ti sagumaymay

4. iti lubong

inangrag
dagiti ruot
nakiddit
ti lana
agkarayam latta ti apuy
iti barukong


HERMAN GARCIA TABIN
Asian Development Bank
Makati City

Naadaw iti DANDANIW-PAMULINAWEN, 1975.




Kunkunada (1):
@October 16, 2004 at 3:42 PM ni Anonymous Anonymous, kunana...

nagpintasen a daniw!


from agrukbab





Post a Comment



<< Parupa




Mo

mamalaybalay kadagiti uniberso ti naiburandis a rikna,
agkarkarawa iti sukog kadagiti nakabalaybay a parmata,
agil-ilus kadagiti sirok ken linged dagiti naiwalang a taberna
'ta tarigagay ti pitik, umapal kad' pay panagimas agpasikal nga ina?

nakabirkakak ti waw iti isit ti asi nga apagbiit;
ti ay-ay ket kamalala ti laylay ti lallay ti pait...
kadi, kaano, ngem, a koma adda kimat a manabsiit
iti sardam dayta langit ket maukas siglot ti siglom a bassit?

siglatam, siglatam, ingelam ta dinto ket met
agmarapampam, ukisam, ukisam 'ta nakasaluket
a pammarang; dim' bay-an, dim' bay-an a nakabalunet
dagiti pabutosan nga andingay ken agpakaikama a saet.

dimo ammo, dimo ammo ngem marmarbibi
dagiti kulagtit kadagiti inakilis a pagan-anay ti rabii;
kadagiti kissikissiw iti malem, adda nakapakleb a su-i
pauyon' uyot a di mapatgapatgan ti nakurapay la a kari.

ah, ngem, ah, ngem agpaut-ot ti uso iti puso iti baso
ngamin, ta ngamin dugos ti tugot ti paludip ti kimmampuso,
isu koma ta isu, isu, ngem sininglot ti tuso a kaso
ket napuri ti dugo ti limed, nagsanamtek ti amor ti duppo.


ROY V. ARAGON
St. Paul University
3500 Tuguegarao City




Kunkunada (2):
@November 24, 2004 at 8:40 AM ni Blogger asseng, kunana...

manong, ty kadagitoy dadduma a poste a. bareng no makawayaak ta pumanablaagakto manen ditoy.



@November 24, 2004 at 8:41 AM ni Blogger asseng, kunana...

ken ty itoy daniwmo.





Post a Comment



<< Parupa




Uma

'dinton agsaringit dagiti sungrod
naipempendan, ur-urayen ti dalikan
kap'tan ti iro iti naasuk a dapogan
paglutuan dagiti bukatot a kumaw.

namagmaganen ti natay a bagi ti sungrod
mabati lattat' ling-et a lana dagiti rinnupir
agsagawisiw ti apuy, agkatawa ti darang
taginayonennat' segged arindaraen a beggang.
... pakasinitan ti bukatot a kumaw.

naigurod a sungrod banag dagiti sanga
pinukan, binalsig, kumaw iti kinabukatotda?
aglunit ngata met ti nagrengngat a daga
a mabisibisan maiparakupok a darada?
nagsala idi dagiti sanga nga indayon ti bulong
immisemda met idi kadagiti ag-agek ti pul-oy
nagubbotda nga imminum iti bang-ar ti linnaaw
rimmabangada, agur-uray panagukrad sabsabong.
... nalaylay amin dagitoy, gapu iti bukatot a kumaw.

dung-awan ti langit dagiti puon a nagpukanan
dengngepen barat' init dagiti sugat a naparnuay
tapno agsulbod, sumari, ti ad-adu pay a sanga
agubbot, agsabongda; ayamuomdat' agadiwara.
... masbaalan ngata ni kumaw: bileg ti kinalupoyda?



NOLI S. DUMLAO
Paoay, Ilocos Norte





Kunkunada (0):


Post a Comment



<< Parupa




Metapora Uno para ken JPR, Bannuar

Allons, enfants, de la patrie
Le joure de gloire est arrive.
-R. de Lisle

Insurektoka, o insurekto ti metapora!
Labsingem kadi manen aya ti linteg
Dagiti nalabbaga a pulbura iti Luneta

Dagiti rebolusionario a kasaba?
'Tay surat-pader iti Mendiola
Dagiti panagduadua, itag-ay, itag-ay

Ti sagrado a panagpalpalama! Sawem kadi
Ti sekreto a sao 'di tinawid a rabii
Baliksem ti lunod ti dios a rukapi!

Mannabako daytoy a dios, o bannuar.
Maskadaenna dagiti sagpipisos nga angaw
Sana padaraen dagiti detenido a sang-aw

Dagiti ordenado a Damaso wenno Salvi
Wenno Santiago dagiti nailian nga am-ammangaw!
Mapatit no kua ti kampana da Basilio ken Crispin.

Ipakdaar dagiti kalembang ti nabiag a kimat.
Seggedanna dagiti beggang ti nagtagisugat
A kararag. Daytoyen 'tay ultimo a diosmo

Kadagiti nailakon a gasat. Uray ti anges
Dagiti bulong iti Bagumbayan dagiti dayyeng,
Danggayanda ita ti aweng ti pannakaidasay.

Di kadi ta ti kanalbuong iti Intramuros
Dagiti tagainep, agbiag dagiti natay a lua
Iti estoria dagiti babbaket?

Ibugasan ti Noli ken Fili ti talado nga attit,
Sukal dagiti dayudayo iti palasio a bassit.
Insurekto, O insurekto ti metapora

Dagiti antigo a wayawaya, tallikudam itan
Ti panteon dagiti sermon, pulpito ti napaltogan
A namnama, O insurekto, rebelde ti metapora!


AURELIO S. AGCAOILI
UP Diliman, Quezon City




Kunkunada (1):
@February 3, 2009 at 3:59 PM ni Blogger cdgnfg, kunana...

I would gold für wow cultivate courage.buy wow gold “Nothing is so mild wow gold cheap and gentle as courage, nothing so cruel and pitiless as cowardice,” syas a wise author. We too often borrow trouble, and anticipate that may never appear.”wow gold kaufen The fear of ill exceeds the ill we fear.” Dangers will arise in any career, but presence of mind will often conquer the worst of them. Be prepared for any fate, and there is no harm to be freared. If I were a boy again, I would look on the cheerful side. life is very much like a mirror:sell wow gold if you smile upon it,maple mesos I smiles back upon you; but if you frown and look doubtful on it,cheap maplestory mesos you will get a similar look in return. Inner sunshine warms not only the heart of the owner,world of warcraft power leveling but of all that come in contact with it. “ who shuts love out ,in turn shall be shut out from love.” If I were a boy again, I would school myself to say no more often.billig wow gold I might cheap mesos write pages maple meso on the importance of learning very early in life to gain that point where a young boy can stand erect, and decline doing an unworthy act because it is unworthy.wow powerleveling If I were a boy again, I would demand of myself more courtesy towards my companions and friends,wow leveling and indeed towards strangers as well.Maple Story Account The smallest courtesies along the rough roads of life are wow powerleveln like the little birds that sing to us all winter long, and make that season of ice and snow more endurable. Finally,maple story powerleveling instead of trying hard to be happy





Post a Comment



<< Parupa





ISSUES | March 2003 || April 2003 || May 2003 || June 2003 || July 2003 || March 2004 || October 2004 || April 2005 |